यौन व्यापार केन्द्रका रुपमा चर्चित भइरहेको बुटवलमा प्रहरीले पक्राउ गरेका केही यौनजोडीका कथा चाखलाग्दा छन् । विदेशमा रहेका श्रीमान्ले पठाएको पैसा पुर्‍याउन आएका श्रीमान्कै साथीसँग सल्किएकी महिला हुन् या घरमा साथीको दिदीको बिहेमा जान्छु भनेर यौन व्यापार गर्न बुटवल जाने किशोरी, यी सबै उदाहरणले एउटै कुरा संकेत गरेका छन्- यौन व्यापार र खुला यौन क्रियाकलाप केन्द्र बनिरहेको छ बुटवल ।

प्रहरी नायव उपरीक्षक दानबहादुर कार्की

इलाका प्रहरी कार्यालय, बुटवल

एक समय घ्यूको व्यापार गर्न पहाडी जिल्लाबाट बुटवलमा झर्नेको ताँती लाग्थ्यो । घ्यू बेचेर नुन खरिद गर्ने र फर्किने स्थल थियो बुटवल । तर, बुटवलले आज कोल्टे फेरेको छ । त्यही बुटवलमा आज पनि पहाडी जिल्लाबाट मानिस दैनिक ओइरिन्छन् । तर, नुनको व्यापार होइन, देह व्यापार गर्न झर्नेको ताँती लाग्न थालेको छ ।

बुटवलमा काम खोजी गर्दै आएका बालिकाहरू होटेलमा काम गर्दागर्दै होटेल सञ्चालकबाट जबरजस्ती यौन व्यापारमा धकेलिएका छन् त, कोही अनेक समस्याका सिकार हुदै यौन व्यापारमा धकेलिएका छन् ।

त्यतिमात्र होइन, हिजोआज बुटवल यौन प्यास मेटाउने उपयुक्त थलो बनिरहेको छ । रूपन्देही, पाल्पा, नवलपरासी, कपिलवस्तु, गुल्मी, अर्घाखाँची तथा कास्कीका मानिस यौन प्यास मेटाउन बुटबल आउने गरेको तथ्य अहिले उजागार हुँदै गएको छ ।

बुटवलमा यौन व्यवसाय फस्टाएको चर्चासँगै प्रहरी सक्रियता बढेपछि थप रहस्य खुल्दै गएका हुन् । बुटवलमा यौन व्यवसाय नियन्त्रण गर्ने क्रममा प्रहरीले होटेलमा छापा मार्दा दिउँसै यौनजोडी भेटिने गरेका छन् भने पार्कतिर प्रहरीले नजर लगाउँदा त्यहाँ पनि उस्तै भेटिन थालेका छन् ।

यौनबजारमा अविवाहित र स्कुले किशोरीदेखि लिएर युवतीहरू बढी भेटिएपछि प्रहरीलाई सम्झाइ-बुझाइ गर्न हम्मेहम्मे परेको छ । बुटवलमा कस्ता-कस्ता यौनजोडी प्रहरी फन्दामा परे त ? इलाका प्रहरी कार्यालय बुटवल प्रमुख प्रहरी नायव उपरीक्षक दानबहादुर कार्कीले प्रहरी कारबाही तथा अनुसन्धान क्रममा स्मरण गरेका केही यौनजोडीहरूः

१. पोखराबाट एउटी युवती बुटवलमा साथीको दिदीको विवाहमा जान्छु भनेर घरबाट हिँडिछिन् । बुटवल आउने क्रममा उनले त्यही पोखराबाट अर्की साथीलाई समेत बुटवल जाउ“m भनिछिन् । तर, उनले बुटवल जानुका कारण खोजिछिन् । ‘केटा भेट्न जाने हो हिँड्’ भनिछिन्, तर तिनले आप\mनो त केटासाथी बुटवलमा नभएको बताएपछि ‘हिँड् केही फरक पर्दैन, उतै मिलिहाल्छ’ भन्दै आफनै स्कुटरमा राखेर ल्याइछिन् । बुटवलमा भेट्न आउने केटासाथी भनेको अस्ट्रेलिया बसेर आएको गाँठवाला रहेछ । पोखराबाट आएका ती दुवै होटेलमा बसेछन । केटासाथी पनि आएछ । तर, सँगै आएकी साथीलाई अर्को केटासाथी भने तत्काल मिलेनछ । त्यसपछि ती युवतीले साथीलाई पनि अस्ट्रेलिया बसेर आएको मानिससँग धन्दामा लगाइछिन् । प्रहरी गस्तीले समातेर ल्यायो । अनुसन्धानपछि यो तथ्य खुल्यो । तर, घटना बताएर ती युवतीको आमालाई फोन गर्दा उनले भनिन्, ‘ए पठाइदिनुहोस् न त । हामी त आउन भ्याउँदैनाँै ।’ अभिभावकलाई आपनो सन्तानको कुनै वास्ता नभएपछि यस्तो समस्या त आउने नै भयो ।

२. एकपटक चाखलाग्दो यौनजोडी पक्राउ पर्‍यो । महिलाको श्रीमान् विदेशमा रहेछन् । श्रीमान्ले पठाएको रकम दिन आएको व्यक्तिसँग उनी सल्किइन् । श्रीमान्ले हुन्डीमार्फत पठाएको रकम दिने क्रममा परिचित भएका श्रीमान्का मित्रसँग सम्बन्ध बढ्दै गएछ । श्रीमान्ले जम्मा पाँच हजार रुपैयाँ पठाइदिएका रहेछन् । त्यो रकम बोकेर आएको व्यक्तिसँग ती महिला लहसिइछिन् । यो जोडी पनि बुटवलकै होटेलबाट पक्राउ परेको थियो ।

३. बुटवलका होटेलमा मात्र हैन, पार्कमा समेत यौनजोडी वेलावेला भेटिने गर्छन् । यहाँका फूलबारी, हिलपार्क, शंकरनगरको विहार यौनजोडीको रोजाइ बनेको पाइन्छ । इलाका प्रहरी कार्यालयनजिकै रहेको खानेपानी कार्यालयअगाडि खानेपानी पाइप राखेको स्थानमा समेत वेलावेला यौनजोडी भेटिने गरेका छन् । एकपटक हिलपार्कबाट दस जोडी पक्राउ गरियो । हिलपार्क ल्याएर फोटो खिचेको त एउटी युवती त बेहोस भएर ढलिन् ।

४. एकजना युवतीको मोबाइल बिगि्रएछ । त्यसपछि उनी मोबाइल बनाउन जाँदा मर्मत गर्ने २२ वर्षको युवकसित परिचय भएछ । उनले मोबाइल बनाउन तथा गीत राख्न जाने क्रम बढ्दै गएछ । सोही क्रममा ती युवकले युवतीको मोबाइलमा अश्लील भिडियो राखिदिएछन् । त्यसपछि उनीहरू बढी नजिकिन थालेछन् । त्यही क्रममा होटेलमा जान थालेछन् । प्रहरी चेक-जाँच गर्ने क्रममै यो जोडीलाई होटेलबाटै समात्यौँ ।

५. बुटवल मणिमुकुन्द सेन उद्यान पार्क (फूलबारी) मा प्रायः भीडभाड रहन्छ । त्यहाँ विभिन्न कार्यक्रम हुने भएकाले मान्छेको जमघट बढी हुन्छ । प्रहरी मान्छेको जमघट बढी हुने स्थानमा बढी चनाखो हुनुपर्छ । केही साताअघि फूलबारीमा विवाह धेरै भएको दिन रहेछ । भीडभाड बढी थियो । त्यस्तोमा फूलबारीमा थुप्रै मान्छे जम्मा भएको नजिकै चुम्बन गर्दै गरेका युवायुवती भेटिए । समाजले पचाउन नसक्ने दृश्य देखेपछि त्यहाँ पनि पक्राउ गर्नुपर्ने स्थिति सृजना भयो ।

श्रोत: नयाँ पत्रिका
विष्णु घिमिरे

पाल्पा जिल्लाको सदरमुकाम तानसेन प्राचीन एवं सुन्दर पहाडी सहर हो । मगर भाषाबाट नामाकरण गरिएको तानसेनको अर्थ उत्तरी बसोबास भन्ने हुन्छ । मगरहरूको बाहुल्य रहेको यो ठाउँमा उनीहरूको आफ्नै भाषा, धर्म, संस्कृति तथा इतिहास छ । यो ठाउँमा बसोबास गर्ने पहिलो जाति मगर भएको विश्वास गरिन्छ  । ६ सय वर्ष पहिले हालको नेपाल विभिन्न स-साना राज्यमा बाँडिएको थियो । त्यतिबेला यो ठाउँ १२ मगरातका नामले पनि चिनिन्थ्यो । मगरपछि यहाँ नेवार समुदायको बाहुल्य छ । त्यसैले पनि यो ठाउँको धर्म तथा संस्कृति काठमाडौंसँग मिल्दोजुल्दो छ । महाभारत क्षेत्रको दक्षिणी भिरालोमा पर्ने यो ठाउँमा नेपाली कला तथा संस्कृतिको अनुपम नमुना देख्न सकिन्छ । प्राचीन कलायुक्त नेवारी घर तथा ढुंगा छापिएका बाटोको सुन्दर सम्मिश्रण पाइने यो नगरमा घुम्न लायक थुप्रै ठाउँ छन् । 

तानसेन पुगेपछि घुम्नैपर्ने ठाउँ श्रीनगर डाँडो हो ।  डाँडोमा चढेपछि देखिने प्र्राकृतिक सौन्दर्यले  पर्यटक भुतुक्कै हुन्छन् । धर्तीको स्वर्ग भन्न सकिने श्रीनगर पर्यटक तान्न सफल छ । यहाँबाट पश्चिममा धवलागिरि एवं पूर्वमा गणेश हिमालको अपूर्व शोभा अवलोकन गर्न सकिन्छ । यहाँ पुगेपछि सबैजसो मानिसलाई र्फकन गार्‍हो पर्छ, छुट्टनि मन लाग्दैन । थोरै समयमै यहाँको सौन्दर्यसँग प्रीति गाँसिन्छ । 

परम्परागत नेवारी शैलीमा बनेका घर तथा काठमाडौंबाट बसाइँ सरेर आएको नेवार समुदायको कलाकृतिमा भिजेका कारण यो ठाउँ काठमाडौंजस्तै देखिन्छ । त्यसैले होला यो ठाउँलाई काठमाडौंको सानो रूप पनि मानिन्छ । यहाँ सबैजसो धर्मावलम्बी बसोबास गर्छन् । यहाँ नेपाली, मगर एवं नेवारी भाषा बोलिन्छ । व्यापार एवं हस्तकला उद्योग यहाँ निकै फस्टाएको छ ।  

प्रकृतिको सुन्दर उपहार तानसेन अवलोकन गर्न कम्तीमा पनि तीन दिनको बसाइ आवश्यक छ । यहाँका सबै ठाउँ एक-एक गर्दै हेर्न भने एक हप्ता पनि पर्याप्त नहुन सक्छ । सुन्दर श्रीनगरको डाँडो चढ्ने क्रममा शान्त जंगल, सल्लाका रुख तथा लालीगुराँस फुल्ने समयमा त्यसको आनन्द लिन सकिन्छ । डाँडोको गन्तव्य श्रीनगर पार्क हो । पार्कको पूर्व दिशातिर अघि बढ्दा आधा घन्टामा बौद्ध स्तूप पुग्न सकिन्छ । थाई भिक्षुको सहयोगमा बनेको यो स्तूपमा हात्ती एवं बाँदरका सुन्दर आकृति कुँदिएका छन् । यी चित्रको प्रसंग भगवान् बुद्धको जीवनसँग गाँसिएको छ । प्राचीन समयमा भगवान् बुद्धले ध्यान गर्दा बाँदर तथा हात्तीले सहयोग गरेको जनविश्वास यहाँका चित्रबाट झल्कन्छ । 

परम्परागत नेपाली जीवन बुझ्न एकपटक जानैपर्ने ठाउँ तानसेनको कुमाले गाउँ पनि हो । माटोका सुन्दर भाँडाकुँडा बनाइने कुमाले गाउँमा नेपाली परम्परागत जीवन शैलीको सजीव चित्र देख्न सकिन्छ । 

तानसेन प्राचीन इतिहासको नमुना सहर हो । सन् १८१५ को बिटि्रस इन्डिया युद्धका बेला नेपालले विजय प्राप्त गरेपछि त्यसको सम्झना स्वरूप बनाइएको भगवती मन्दिर यहाँको महत्वपूर्ण पर्यटकीय स्थल हो । धेरै पटक गरिएको जीर्णोद्धारले मन्दिरको मौलिकता हराएको आभास मिल्छ । यहाँ हरेक वर्षको अन्त्यमा मेला लाग्छ । मेलामा मानिसहरू रातभर जाग्राम रही शक्तिस्वरूपा भगवतीको पूजा  गर्छन् । भोलिपल्ट भगवतीको प्रतिमा रथमा राखी सहर परिक्रमा गराउने चलन छ । यो बेलामा सरकारी कर्मचारी, पुलिस, आर्मीलगायत स्थानीय बासिन्दाको हर्षोल्लासपूर्ण चहलपहल आकर्षक हुन्छ । भौगोलिक संरचनाका कारण रथमा पाङ्ग्रा राखिएको हुँदैन । देवीको रथ कुमाल समुदायका मानिसले मात्र तान्ने गरेका छन् ।

तानसेनको अर्को महत्वपूर्ण गन्तव्य रानीघाट हो । यहाँ खड्गशमशेरले आफ्नी श्रीमतीको सम्झनामा बनाएकोे रानीमहल छ । यो महललाई नेपालको ताज महल भनिन्छ । यो महल मायाको अनुपम उदाहरण हो । रानी महल कलकत्ताका कालिगढद्वारा चार वर्ष लगाएर निर्माण गराइएको थियो । हाल उचित संरक्षणको अभावमा यो महल जीर्ण बन्दैछ ।  

तानसेनमा घुम्नका लागि कालीगण्डकीको किनारमा रहेको राम्दी घाट पनि राम्रो ठाउँ होे । यहाँ मृत शरीरको अन्तिम संस्कार हुन्छ । यो ठाउँमा गुफाभित्र मन्दिर छ । किसानहरू यहाँ आफ्ना चौपायाको रक्षाका लागि दूध चढाउँछन् । तानसेनको केन्द्रबाट पैदल यात्रा गर्ने हो भने यो ठाउँमा पुग्न करिब आधा दिन लाग्छ । 

यहाँबाट घुमाउरो बाटो तथा हरियाली हेर्दै रिडी बजार पुग्न सकिन्छ । रिडी बजार हिन्दू धर्मावलम्बीका लागि पवित्र धार्मिक स्थल हो । यो रिडी खोला र कालीगण्डकीको संगमस्थल हो । यहाँ नेपाल तथा भारतबाट थुप्रै श्रद्धालु भक्तजन स्नान गर्न आउँछन् । यहाँ प्राण त्यागे मुक्ति पाइने विश्वासमा मानिसहरू जीवनको अन्तिम क्षण बिताउन यहाँ बसोबास गर्छन् । हरेक वर्ष माघे संक्रान्तिका दिन यहाँ ठूलो मेला लाग्छ । यहाँ हृषीकेश भगवान्को मन्दिर छ । यो मन्दिरकोे निर्माण पाल्पाका राजा मुकुन्द सेनले गरेको जनविश्वास छ । तानसेनबाट गाडीमा रिडी पुग्न पाँच घन्टा लाग्छ ।  

तानसेनको पश्चिमी दिशामा हिमालको शिखरमुनि भैरवस्थान छ । त्यहाँ पुग्न गरिने पैदलयात्रा  आनन्ददायक हुन्छ । नेपालको सबैभन्दा ठूलो सुनौलो त्रिशूल यहीँ छ । तानसेन बजारबाट नौ किलो मिटर दूरीमा रहेको यो मन्दिरमा भैरवको मूर्ति लुकाइएको अवस्थामा छ । भैरवको मूर्ति हेर्नेले आफ्नो जीवन गुमाउने जनविश्वासका कारण मूर्ति पर्दाले छोपिएको छ । यहाँ पुजारीले पनि पर्दा बाहिरबाट नै पूजा गर्छन् । मङ्गलबार तथा शनिबार विशेष भीड हुने यो मन्दिरमा रोट तथा जनावरको बलि दिने चलन छ । यहाँबाट हिमालको सुन्दर दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ । 

तानसेन पुगेपछि हिँड्न रमाइलो मान्नेहरू सत्यवती लेक हेर्न जान सक्छन् । सत्यवती ताल जान पहिले बुटवल पुग्नुपर्छ । बुटवलबाट बस चढी चौबीस माइल भन्ने ठाउँमा ओर्लनुपर्छ । त्यसपछि तिनाउमा अवतरण गरी घना जङ्गल हुँदै पहाडको शिखरमा रहेको अनौठो लेकमा पुगिन्छ । यो लेकलाई भगवतीको घर मानिन्छ । यहाँ हरेक वर्ष कार्तिक पूणिर्मामा रात्रि मेला लाग्छ । प्राचीन किम्वदन्तीअनुसार यहाँ सत्यवती बज्यैको वासस्थान छ । उनीसँग सुन्ने शक्ति कम तर अद्भूत शक्ति रहेको विश्वास गरिन्छ । यहाँ मानिसहरू मनकामना पूरा गर्न आउँछन् । भक्तजनहरू आफ्नो मनकामना ठूल्ठूलो स्वरले भट्टाउँदै लेकको तीन चक्कर मार्छन् । भाकलका रूपमा बोका, कुखुरा काट्ने तथा परेवा उडाउने गरिएको पाइन्छ । दिउँसो अबेला सुरु हुने यो मेला सूर्य उदाउनुअघि नै पूरा गरिन्छ । यसो नगरे देवी प्रसन्न हुन्नन् भन्ने जनविश्वास छ । 

तानसेनमा अरू पनि थुप्रै मेला लाग्छन् । यसमा प्रभास मेला, लालपत्ती मेला तथा रम्भा मेला  विशेष छन् । प्रभास मेला हरेक शिवरात्रिमा लाग्छ भने लालपत्ती मेला फागुपूणिर्माका दिन लाग्छ । यसैगरी रम्भा मेला रम्भा भन्ने ठाउँमा भाद्र कृष्ण अष्टमीका दिनमा लाग्छ । यहाँका चाडपर्व जनैपूणिर्मादेखि सुरु भई भगवती जात्रापछि अन्त्य हुन्छन् । बाहुन तथा क्षेत्री समुदायका मानिसले जनैपूणिर्माका दिन जनै फेर्छन् भने यो दिन गाईजात्रा हुने दिन पनि तोकिन्छ । मृतात्माको चिरशान्तिका लागि गरिने गाईजात्रा काठमाडौंबाट सुरु भएको भए पनि यहँाका मानिसले यसलाई आफ्नै परम्पराअनुसार मनाउँछन् । गाईजात्रापछि रोपाइँ जात्रा र त्यसपछि बाघजात्रा हुन्छ । बाघजात्रामा स्थानीय बासिन्दा बाघको तथा सिकारीको भेषमा प्राचीन शासकको नक्कल गर्दै नाच्छन् ।  

यहाँको अर्को आकर्षण रथजात्रा हो । रथजात्रामा गणेश, भीमसेन एवं नारायणको रथलाई तानसेन बजारमा डुलाइन्छ । यस दिन बजारका सबै घरका मानिसले आ-आफ्ना घरका झ्यालमा मैनबत्ती बालेर रथमा फूल, प्रसाद तथा पैसा चढाउँछन् । भगवती जात्रापछि वर्षका जात्रा एवं पर्व अन्त्य हुन्छन् । 

कहाँ बस्ने ?

होटल श्रीनगर

कैलाशनगर तानसेनस्थित होटलमा पश्चिमी, नेपाली तथा भारतीय परिकार उपलब्ध छन् । यो होटलमा एक्काईस वटा सुविधाजनक कोठा छन् । 

होटल द हाइट लेक 

सिखन टोलस्थित यो होटलमा डिलक्स टि्रपल कोठाका साथमा  अट्याच्ड  बाथरुम रहेका सुविधायुक्त कोठा छन् । यहाँ सबै प्रकारका परिकार उपलब्ध छन् । 

होटल द बज्र

क्याम्पस रोडस्थित यो होटलमा नेपाली, भारतीय तथा चाइनिज परिकार उपलब्ध छन् । यहाँका 

अन्य सुविधा पनि गुणस्तरीय छन् ।  

होटल गौरीशंकर 

सिखन टोलमै अवस्थित यो होटलमा पनि पश्चिमी, नेपाली, भारतीय तथा चाइनिज परिकार उपलब्ध छन् । यो होटलले पनि पाहुनालाई विविध सुविधा उपलब्ध गराएको छ ।

 साभार: नारी

	प्रस्तोताले बिभिन्न क्षेत्रमा सफल मानिएका पुरुष र उनीहरुको श्रीमतीसित कुराकानी गरेका छन्

संचार माध्यमहरु संधै उनीहरुको पछि, पछि दौडी रहेका हुन्छन्।

तर उनीहरुको पाइला, पाइलामा साथ दिएर, उनीहरुको घर-परिवार, खानपिन र स्वास्थ्यको हेरबिचार गरेर उनीहरुलाई एउटा ब्यक्तिबाट ब्यक्तित्वको उचाईमा पु-याउन दिनरात दशकौंसम्म परिश्रम गर्ने उनीहरुका अर्धाङगिनीलाई कमैले चिन्छन्।

अन्तर्राष्टीय नारी दिवसको अवसरमा प्रस्तोता सुमन खरेलले यो श्रृङखलामा केही सफल पुरुषका जीवनसंगीनीहरुलाई चिनाउने र उनीहरुको योगदानलाई प्रकाशमा ल्याउने प्रयास गरेका छन्।

नेपाली समाजमा धेरै हदसम्म अदृश्य र मौन रहेका तिनै पात्रहरुप्रतिको सम्मान हो, कार्यक्रम श्रृङखला “अपरिचित पात्र”।

यशोदा श्रेष्ठ / मीरा आचार्य

मदनकृष्ण श्रेष्ठ र हरिवंश आचार्य (मह जोडी)ले धेरै बिषयमा एक आपसमा मिल्न नसक्ने मानिसहरु लाई एउटा दरिलो उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्।

	मदनकृष्णले जीवनमा यशोदाबाट सहयोग नैं सहयोग पाएका छन्

उनीहरुले ३० बर्षदेखि संगै मिलेर हांस्यब्यंग्यको माध्यमबाट राजनैतिक चेतना र सामाजिक परिवर्तन ल्याउन प्रयास गरी रहेका छन्।

उनीहरुको यो प्रयासमा प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्ष रुपमा यशोदा श्रेष्ठ र मीरा आचार्यले बर्षौंदेखि सहयोग पु-याइ राखेका छन्।

मह जोडी पनि आफ्नो उन्नतीमा आफ्नो अर्धाङगिनीको भूमिकाको उच्च मूल्याङकन गर्दछन्।

यशोदा श्रेष्ठ / मीरा आचार्य

कमला गुरुङ

क्षत्रमान सिंह गुरुङ जनजाती समूहबाट नेपालका प्रधान सेनापति बन्ने प्रथम ब्यक्ति हुन्।

	कमला गुरुङले धेरै बर्षसम्म एउटा संयुक्त परिवारको जिम्मेवारी संभाल्नु परेको छ

कस्तो हुन्छ एउटी सैनिक श्रीमतीको जीवन ?

कति कठिन थियो यो जीवन यात्रा ?

श्रीमती कमला गुरुङको बिचारमा अन्य क्षेत्रमा काम गर्ने कर्मचारीकी पत्नी र एक सैनिककी पत्नीले जीवनमा सामना गर्नु पर्ने समस्याहरु अलि बेग्लै हुन्छन्।

कमला गुरुङ

किरण शाह 

चित्रकार शशी बिक्रम शाहलाई घोडाका अनेक चित्रहरु बनाउन मन पर्छ।

	किरण शाहलाई शशी शाहका चित्रहरुमैं रमाउन मन लाग्छ

देशको बर्तमान अवस्थालाई प्रतिबिम्बित गर्ने चित्रहरु पनि उनले कोरेका छन्।

उनकी श्रीमती किरण शाह तिनै चित्रहरुमा रमाउंछिन्।

पतिको जस्तो आफ्नो त्यति सामाजिक पहिचान नभएकोमा उनलाई कुनै दुखेसो छैन।

चित्रकार शाहलाई साथ दिनमैं उनी आनन्दको अनुभव गर्छिन्।

किरण शाह

सुभद्रा मानन्धर

खेलाडीहरुको चर्चा गर्दा धावक बैकुण्ठ मानन्धरको नामलाई बिर्सन सकिन्न।

	बैकुण्ठ मानन्धरको स्वास्थ्य अवस्था बारे सुभद्रा मानन्धरलाई चिन्ता लागि रहन्छ

उनले नेपालको तर्फबाट चार पटक ओलम्पिकमा भाग लिएका छन् र पटक पटक दक्षिण एशियाली खेलकुदमा दौडेर देशलाई स्वर्ण पदकहरु दिलाएका छन्।

तर उनको स्वास्थ्य पहिले जस्तो नरहेकोमा उनकी श्रीमती सुभद्रा मानन्धरलाई आजभोली अलि चिन्ता लाग्छ।

एउटा खेलाडीको श्रीमती भएर जीवन निर्वाह गर्न कत्तिको गाह्रो हुन्छ ?

सुभद्रा मानन्धर

बिना गुरुङ

नयां राष्ट्रिय गीतका संगीतकार अम्बर गुरुङले आफ्ना अनेक कालजयी गीत संगीतबाट नेपाली सांगीतिक आकाशलाई भरेका छन्।

	कलाकारसित प्रेम बिवाह गरेर बिना गुरुङले समाजबाट धेरै कुरा सुन्नु परेको छ

५३ बर्ष जति अघि दार्जिलिङमा १३,१४ बर्षको कलिलो उमेरमैं माया बसेर अम्बर गुरुङसंग बिवाह बन्धनमा बांधिए पछि केही मानिसले बिना गुरुङलाई भन्ने गर्थे – गाइनेसित बिहे गरेर अब जीवनभरी दुख पाउने भयौ।

पांच दशक भन्दा बढी समय संगै बिताउंदा श्रीमती बिना गुरुङले के पाइन् र के गुमाइन्?

पहिले मानिसहरुले गाइने भनेर होच्याउन खोज्ने तिनै अम्बर गुरुङको अनुहार हेर्दा आज उनलाई कस्तो लाग्छ?

बिना गुरु‌ङ

ओममाया पुन

म्यागासेसे पुरस्कार बिजेता समाजसेवी महावीर पुन नेपालका दुर्गम गाउंहरुमा वायरलेस नेटवर्क र टेलीमेडिसन सेवा पु-याउन ब्यस्त छन्।

	ओममाया पुनले पोखरामा बसेर महावीर पुनलाई सघाइ रहेकी छिन्

उनकी श्रीमती ओममाया पुन पोखरामा दुई वटी छोरीको हेरचाहमा ब्यस्त छिन्।

श्रीमतीको सहयोग बिना महिनौं दुर्गम पहाडी जिल्लाहरुमा दौडधूप गर्न महावीर पुनलाई संभव हुन्थ्यो?

अनि अन्य कुन हिसाबले ओममाया पुनले महावीर पुनलाई सघाइ रहेकी छिन्?

आफ्नो सफलतामा श्रीमतीको भूमिकालाई महावीर पुन कसरी मूल्यांकन गर्छन्?

ओममाया पुन

महाकाली घिमिरे

६१ बर्ष अघि लम्जुङको एउटा बिद्यालयका शिक्षक, कवि माधव घिमिरेको दोस्रो श्रीमतीको रुपमा महाकाली घिमिरेको बैवाहीक जीवन आरम्भ हुन्छ।

	माधव घिमिरेका सृजनाहरुमा महाकाली घिमिरे नजानिंदो किसिमले समाहित भएकी छिन्

बिवाह हुंदा उनको उमेर १३ बर्ष थियो।

राष्ट्रकवि माधव घिमिरे आफ्ना साहित्यीक सृजना र जीवनको सफलतामा आफ्नी श्रीमतीको योगदानलाई कसरी मूल्याङकन गर्छन्?

अनि यतिका बर्ष कविलाई साथ दिने महाकाली घिमिरेलाई ती दिनहरु संझदा कस्तो लाग्छ?

महाकाली घिमिरे

साभार: बीबीसी नेपाली

अघिपछि दिउँसो २ बज्नासाथ अब भ्याइँदैन भन्दै सेवाग्राहीको फाइल फर्काउने कर्मचारीहरू मध्यरातमा कार्यालय खोलेर काम गर्न थालेका थिए । सर्वसाधारणको काम सक्दो ढिलाइ गर्न खोज्ने कर्मचारीले रातमा समेत काम गरिदिएपछि करोडौं रुपैयाँको कारोबार भयो ।

सरकारी स्वामित्वका दुई र एक निजी वित्तीय संस्था संलग्न जग्गाको काम मध्यरातमा भएपछि आर्थिक लेनदेन र जग्गा कारोबार चलखेलका विभिन्न आशंकासमेत उठेका छन् ।

काठमाडौंस्थित नेपाल बंगलादेश बैंक बिजुली बजार, नेपाल बैंक लिमिटेड धर्मपथ र कर्मचारी सञ्चयकोष पुल्चोकको लिलामी जग्गा व्यक्तिले सकारी मध्यरातमा अन्यलाई बिक्री गरियो । त्यहीमध्येको जग्गा राखेर मालपोत कार्यालयभित्रै स्थानीय बैंकले पाँच करोड रुपैयाँ भुक्तानीसमेत दिएपछि यो प्रकरण झन् शंकास्पद भएको हो ।

त्यसक्रममा २० कित्ताभन्दा बढी घरजग्गा किनबेच र राजस्वसमेत गरी २३ करोड १५ लाख ६० हजार रुपैयाँको कारोबार भएको अभिलेखमा उल्लेख छ ।

तीनवटा बैंकले सिर्जनाचोकस्थित कौशिला आइरन एन्ड इन्डस्टि्रज प्रालिको नाममा धितो रहेका घरजग्गा दुई जनाले लिएको दाखिला खारेज मालपोतले गरेको प्रमुख मालपोत अधिकृत मुकुन्दप्रसाद ढकालले बताए । उनका अनुसार डिलबहादुर छेत्री, जगबहादुर गुरुङ, नेत्रकुमारी गुरुङ, संगीता गुरुङसेनीको पोखरा सहरको ८, १० र १७ वडामा रहेका करिब १५ कित्ता जग्गा स्याङ्जा जिल्ला राङबाङका तनबहादुर थापा एक्लैले ११ करोड ७० लाख रुपैयाँमा लिएका हुन् । त्यस्तै गुरुङसेनीकै पोखरा-१० को ५ कित्ता जग्गा भने उनै थापा र गोरखा जिल्ला गोरखकाली गाविसका हरिबाबु जोशीले संयुक्त रूपमा एक करोड ३५ लाख रुपैयाँमा सकारेका थिए ।

ती जग्गामध्ये पोखरा-८ सिर्जनाचोकमा अहिले मेट्रो सिटी हस्पिटल रहेको ६ कित्ता घरजग्गा ती व्यक्तिले रजिस्टे्रसन पास गरी बिक्री मध्यरातमै गरियो । हस्पिटल रहेको तीनवटा घरसमेतको १ रोपनी ३ आना ३ दाम जग्गा मेट्रो सिटी हस्पिटल प्रालिलाई तनबहादुरले बिक्री गरे । उक्त हस्पिटल यसअघि सोही घरमा भाडामा बस्दै आएको थियो ।

उक्त घरजग्गा बैंकलाई छ करोड ७५ लाख रुपैयाँ दिएर आफ्नो बनाएको केही क्षण नबित्दै हस्पिटललाई नौ करोड रुपैयाँमा बिक्री गरिएको अभिलेखमा उल्लेख छ । यसैबीच हस्पिटलले पास गरेको जग्गा मध्यरातमै अर्कै एक बैंकमा धितोबन्धक पास गरी ऋण लिने कामसमेत भयो ।

हिमचुली विकास बैंकले स्थिर पुँजी खरिद गर्ने परियोजनामा हस्पिटलको स्वप्रयोजनका लागि ‘टर्म लोन’ (ऋण) प्रदान गरेको हो । करिब पाँच करोड रुपैयाँ बैंकले हस्पिटललाई लगानी गरेको देखिन्छ ।

१३ करोड पाँच लाख रुपैयाँ बैंकलाई दिएर दाखिला खारेज गरेबापतको ४ प्रतिशतले ५४ लाख ८० हजार, नौ करोड रुपैयाँको हस्पिटललाई रजिस्ट्रेसनबापत ३६ लाख र पुँजीगत लाभांशबापत १९ लाख ८० हजार गरी एक करोड १० लाख ६० हजार रुपैयाँ राजस्व प्राप्त भएको अधिकृत ढकालले बताए ।

ढकालले यी सबै काम राति अबेरसम्म बसेर नियमसंगत गरिएको दाबी गरेका छन् । ‘कुनै अनियमित भएको छैन, सम्बन्धित सरोकारवालाले जरुरी देखाएका कारण व्यावहारिक समस्या बुझेर रातिसम्म कर्मचारी राखेर काम गराइएको हो,’ ढकालले भने, ‘मैले कुनै प्रलोभन वा दबाबमा काम गरेको होइन ।’

मेट्रो सिटी हस्पिटलका प्रबन्ध निर्देशक हरि कोइरालाले लिलाम गर्ने बैंकको दाखिला खारेज गर्ने भदौ १ गते अन्तिम दिन भएका कारण टेन्डरवालाको अवधिभित्र काम सक्नुपर्ने बाध्यता भएकाले मालपोत कार्यालयलाई एकै दिनमा काम सकिदिन अनुरोध गरिएको र सोहीअनुसार काम भएको बताए । लिलाम सकार्नेले दाखिला खारेज गरेर लिएपछि अन्यले भने जहिले पनि लिन सक्ने अवस्था हुँदाहुँदै हस्पिटलले सोही दिन लिनुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था भने खुलेको छैन । राति पौन १२ बजेसम्म मालपोतमा चलहपहल जारी थियो ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भु कोइरालाले निर्वाचन र राजस्व कार्यालयले माथिल्लो निकायको स्वीकृतिमा बढी समय काम गर्न सक्ने र अन्य कार्यालयले स्थानीय प्रशासनसँग अनुमति लिनुपर्ने उल्लेख गर्दै तर मालपोतले भने जानकारीसमेत नदिएको बताए । ‘मालपोतमा आजकाल त्यति भीड पनि छैन, दिउँसै काम गर्न सकिन्छ, त्यो अनियमितता हो, कानुनतः राति गर्न मिल्दैन,’ उनले भने । प्रजिअ कोइरालाले आइतबार नै मालपोत प्रमुखलाई स्पष्टीकरण सोधेका छन् । ‘जवाफ चित्तबुझ्दो नआए कारबाही हुन्छ,’ उनले भने ।

यसैबीच मालपोतमा रातारात काम भएको जानकारी पाएर गएको प्रहरीले बाहिरको शान्ति सुरक्षाको अवस्था सामान्य देखिएको र कार्यालयले कुनै जानकारी नदिएका कारण भित्र खानतलासी नगरेको जनाएको छ । ‘सरकारी कार्यालयले आ-आफ्नै नियममा रहेर काम गर्ने हो, त्यो अनुगमन प्रहरीले गर्दैन, शान्ति सुरक्षाको अवस्थामा कुनै समस्या देखिएको थिएन,’ जिप्रकाका प्रहरी उपरीक्षक पुष्कर कार्कीले भने, ‘मालपोत अगाडि भेटिएका व्यक्तिहरू सामान्य अवस्थामा रहेकाले सोधपुछपछि छाड्यौं ।’

श्रोत: कान्तिपुर

नेपालको वर्तमान राजधानी सहर काठमाडौंलाई अत्याधुनिक सहर बनाउने कुरा समयसमयमा उठ्ने गरेका छन् । वर्तमान अर्थमन्त्रीले बूढानीलकण्ठदेखि खोकनासम्म, थानकोटदेखि धुलिखेलसम्म र रिङरोडभरि मेट्रो रेल सञ्चालन गर्नुपर्ने धारणा अगाडि सारेका छन् । यी र अन्य सम्भाव्य स्थानमा रेलसेवा विस्तार गर्न छुट्टै रेल विभाग गठन गर्नेलगायतका पहल भइरहेका छन् । केही समयपूर्व महाराजगञ्ज, चाबहिल र कलंकी चोकमा चिनियाँ सरकारको सहयोगमा ‘ओभरहेड बि्रज’ निर्माण गरी ट्राफिक व्यवस्थामा सुधार गरिने चर्चा भएको थियो । एकथरीले मन्त्रालयहरू काठमाडौंमा मात्रै नराखी अन्य जिल्लामा राख्न पाए मात्रै पनि काठमाडौं व्यवस्थित हुने राय दिएका छन् । यसै प्रसंगमा राजधानी नै चितवनमा स्थानान्तरण गर्नु वेश हुने राय पनि आइरहेको छ । २०४८ सालको प्रशासन सुधार आयोगको प्रतिवेदनमा उपत्यकाभित्रकै तीन वटै जिल्लाको एकीकृत प्रशासनिक व्यवस्था गर्नेगरी उपत्यकाको छुट्टै आयुक्त (वरिष्ठ प्र.जि.अ. जस्तो) नियुक्ति गर्न सिफारिस भएको हो ।

काठमाडौंलाई आधुनिक सहर निर्माण गर्न हाल असन, इन्द्रचोक जस्ता मुख्य सहर र बस्तीकेन्दि्रत स्थानका पुराना घरहरू भत्काइ ती स्थानमा पचास-साठी तले घरहरू बनाइ हालका घरवालालाई एपार्टमेन्ट दिने योजना अगाडि सार्नुपर्दछ । यसैगरी, बागमती र विष्णुमतीका दुवै किनारामा ठूलाठूला पर्खाल बनाइ पानी जमाउन सके नौका बिहार गर्न सकिन्छ । यसका लागि हालको एक दुई फिटको फोहोर बालुवा लोडर लगाइ हटाउनुपर्छ र एक-दुई फिट सफा बालुवा हाल्नुपर्छ । यसरी दुवै किनारामा पर्खाल लगाएपछि मानिस हिँड्ने-टहलिने क्षेत्र र मोटर गुड्ने फराकिलो बाटो निर्माण गर्न सकिन्छ । बाटो निर्माण गरेर पनि बाँकी रहने जमिन निजी क्षेत्रलाई बिक्री गर्न सकिन्छ वा खुला क्षेत्र छाड्न सकिन्छ । यसो गर्न बागमती र विष्णुमतीको मुहानदेखि पानी फोहोर गर्न नदिने र ढल मिसाउन नदिने व्यवस्था गर्नुपर्छ । झट्ट सुन्दा यो हावादारी गफजस्तो भए पनि एक दिन यो व्यवहारमा रूपान्तरित हुने कल्पना हो ।
काठमाडौंको हनुमानढोका वरिपरिलाई म्युजियमको रूपमा विकास गर्नुपर्छ । यसमा राति ‘लाइट एन्ड साउन्ड’ द्वारा कार्यक्रम सञ्चालन गरी स्वदेशी र विदेशी पर्यटकलाई मनोरञ्जन दिन सकिन्छ । पाटन दरबार स्क्वायरलाई बैंककको गोल्डन टेम्बलजस्तो झलमल्ल पार्नुपर्छ । भक्तपुर दरबार क्षेत्रलाई पनि भव्य रूपमा सिंगारपटार गरी कम्तिमा आधा दिनको भ्रमण गर्ने क्षेत्रका रूपमा विकास गर्नुपर्छ । यसैगरी, विश्वसम्पदाको सूचीमा परेका काठमाडौंभित्रका स्वयम्भू, चाँगुनारायण जस्ता क्षेत्रको विशेष विकास गरेरै नेपालमा पर्यटकको ओइरो लगाउन सकिन्छ । ‘माल पाएर चाल नपाए’झैँ भएको काठमाडौ उपत्यका सहरलाई विश्वका उत्कृष्ट दस सहरभित्र समावेश गर्ने गरी पूर्वाधार निर्माणलगायतका पहल गर्नुपर्छ ।

काठमाडौं उपत्यकालाई घेरेर बसेका साना कदका पहाडलाई राम्रो पदयात्राको रूपमा विकास गर्नुपर्छ । सहरबाट ठाउँठाउँका यस्ता पदयात्रा क्षेत्रसम्म पुग्ने केबुलकार निर्माण गर्नुपर्छ । यी पदयात्रा क्षेत्रमा वातावरणलाई असर नपर्ने गरी रिसोर्ट चलाउन सकिन्छ । यसबाट बाह्य र आन्तरिक दुवै पर्यटकलाई आकषिर्त गर्न सकिन्छ । नगरकोटलगायतका स्थानबाट बिहानको सूर्योदय हेर्ने, ठाउँठाउँबाट जुगल हिमाललगायतका साना-ठूला हिमचुचुराहरूको दृश्यावलोकन गराउने, धुलिखेल र यसको आसपासका क्षेत्रबाट पहाड र भन्ज्याङका मनोरम दृश्यहरू देखाइ मानिसको मन र मस्तिष्कलाई खुसी तुल्याउन सकिन्छ । धरहराजस्तै र यसभन्दा अग्ला टावरहरू ठाउँठाउँमा राखी काठमाडौंको दृश्यावलोकन गराउनुपर्छ । काठमाडौं सहरको बीच भागमा १०० तले घर बनाइ सयौं तलामा घुमी रहने रेस्टुराँ सञ्चालनमा ल्याएपछि बल्ल नेपाली युवाले चाहना गरेको काठमाडौं चरितार्थ हुनेछ । यी कल्पना पनि सुन्दा दन्त्यकथाझैँ प्रतीत भएता पनि एक दिन काठमाडौंमा निर्माण भएरै छाड्ने कुरा हुन् । ‘लन्डन आई’ जस्तै ‘काठमाडौं आई’ छिट्टै निर्माण हुने कुरामा पनि म आशावादी छु । यो ठूलो र अग्लो रोटे पिङ जस्तो हुनेछ, जसमा एक फन्को लगाउँदा काठमाडौंका आकाश चुम्दै काठमाडौं सहर धित मरुन्जेल हेर्न पाइनेछ ।

अत्याधुनिक काठमाडौंमा सडक पनि आकाश र पातालमा निर्माण गर्नुपर्नेछ । हालको बाटो भएकै ठाउँमा ठूलाठूला पिलर उठाइ एक तह माथि अर्को मोटर बाटो बनाउनुपर्छ । यी बाटो द्रूत मार्ग हुनेछन् । यस्ता बाटोमा निजी क्षेत्रले लगानी गर्नेछ । यस्तो बाटोमा मोटर गुडाउन तोकिएको रकम तिर्नुपर्नेछ । यी बाटोमा सामान्यतः दुर्घटना नहुने, मानिस हिँड्न निषेध गरिने, तीव्र गतिमा मोटर गुड्ने, ट्राफिक-जाम नहुने, एकोहोरो मार्ग हुने जस्ता विशेषता हुनेछन् । प्रतिगाडी तोकिएको रकम असुली गर्दा १५/२० वर्षमा लगानीकर्ताले आफ्नो रकम सहजै असुली गर्नेछ । यसबाट काठमाडौं आधुनिक सहरमा परिणत हुने, जनताले सेवा पाउने र लगानीकर्ताले नाफा आर्जन गर्ने हुँदा सबै पक्ष लाभको स्थितिमा परिणत हुनेछन् । सिंहदरबारभित्र प्रवेश गर्न ठाउँठाउँबाट भूमिगत मार्ग निर्माण गर्नुपर्छ । हालको सिंहदरबार वरिपरिको बाटोमा खुला छत भएका पर्यटक-नगर बस सञ्चालन गर्नुपर्छ । आन्तरिक र बाह्य पर्यटकहरू गाइडको माध्यमद्वारा नेपालको प्रमुख प्रशासनिक भवन सिंहदरबार, काठमाडौं महानगरपालिका बसेको बाघ दरबार, उपराष्ट्रपति र निर्वाचन आयोग बसेको बहादुर भवन, नारायणहिटी दरबार र राष्ट्रपति कार्यालय रहेको शीतल निवास जस्ता ऐतिहासिक भवनको दृश्यावलोकन र तिनको ऐतिहासिक पक्षबारे जानकारी प्राप्त गरी हषिर्त हुनेछन् । यस्तो बससेवा त आगामी नेपाल भ्रमण वर्ष, २०११ कै उपलक्ष्यमा सञ्चालनमा ल्याउन सकिन्छ ।

काठमाडौं सहरलाई सिँगारपटार गरी अत्याधुनिक तुल्याएझैँ यहाँ बस्ने बासिन्दाको मन पनि सफा-सुग्घर हुनु जरुरी छ । यसका लागि शिक्षामा विशेष जोड दिने, सभ्यता र संस्कृतिको जगेर्ना गर्ने, अरूप्रतिको आदरभाव वृद्धि गर्ने, आपसी भाइचारा बढाउने र सबैको ओठमा सदैव मुस्कान हुने गरी प्रशिक्षित गर्न आवश्यक पहल गर्नुपर्छ । यस्तो अत्याधुनिक सहरमा प्रायः सबै काम विद्युतीय माध्यमद्वारा स्वचालित रूपमा हुनेछ । एक दिन नेपालीले गर्व गर्न लायक र विदेशीले आश्चर्य मानेर जिब्रो टोक्नुपर्ने गरी हाम्रो मनभित्रको अत्याधुनिक काठमाडौंको सपना साकार हुनेछ । यसका लागि जो जहाँ छौँ, आआफ्नै ठाउँबाट यो सपनालाई व्यवहारमा रूपान्तरित गर्न आजैदेखि पहल गर्नु आवश्यक छ ।

कृष्णहरि बास्कोटा
नयाँ पत्रिका

राष्ट्रिय सहमतिबिना जनताको संविधान निर्माण हुन नसक्ने पार्टीको पहिलो नीतिलाई दाहालले कार्यन्वयन नगरेको आरोप उपाध्यक्षद्वय मोहन वैद्य र बाबुराम भट्टराई समूहले लगाएको छ। पार्टीले ‘राष्ट्रिय सहमतिको संयुक्त सरकार’ हुनुपर्ने नीति पारित गरे पनि अहिले बहुमतीय खेलमा गएको निष्कर्ष उनीहरूको छ।

पार्टी नेतृत्व पूरै सरकार गठन गर्ने बहुमतीय खेलमा लागेको आरोप लगाउँदै वैद्य-भट्टराई समूहले सहमतीय सरकार गठनका लागि भदौ २ अगावै नयाँ निर्णय लिने प्रस्तावअनुसार अकस्मात केन्द्रीय समितिको बैठक आह्वान गरिएको हो।

‘पार्टीले कुनै कार्यक्रम लिएको छैन। भेला, आन्तरिक प्रशिक्षण केही छैन,’ एक पोलिटब्युरो सदस्यले नागरिकसँग भने- ‘अहिले पार्टी पूरै अराजकतामा गएको छ, आन्तरिक अन्तर्विरोध हल भएका छैनन्। त्यही कारण यो अवस्था आएको हो।’

विकल्प खुला गर्नुपर्छ भन्ने नीतिलाई पहिले अस्वीकार गरेर अध्यक्ष दाहालले नै उम्मेदवार दिँदा अहिलेसम्म सहमति जुट्न नसकेको तर्क वैद्य-भट्टराई समूहको छ। तर, तीन दिनअघिको पदाधिकारी बैठकले पुनः भदौ २ गतेभित्रै सहमतिको पहल गर्ने निष्कर्षसँगै केन्द्रीय समितिको बैठक आह्वान गरेको छ।
‘सहमति जुट्ने अवस्था नदेखिए अध्यक्षले उम्मेदवारी फिर्ता लिनुपर्छ,’ अर्का एक सदस्यले भने, ‘जनादेश पाएको पार्टीको हैसियत पाँच/पाँचपटकसम्म निकास दिन नसक्ने सन्देश पार्टीपंक्ति र जनतालाई सह्य छैन।’

सांसद खरिदबिक्री, मन्त्रिपरिषद्को भागबन्डाजस्ता कार्यमा पार्टी फसेकाले तत्काल त्यसबाट मुक्त भएर राष्ट्रिय सहमति जुटाउनुपर्ने वैद्य-भट्टराई समूहको तर्क छ। तर, अहिले दाहाल पक्ष भने उपाध्यक्ष भट्टराईको भारतीय प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहका दूत श्याम शरणसँगको भेटलाई लिएर सार्वजनिक आलोचनामा उत्रिएको छ।

गत साउन ४ को पोलिटब्युरो बैठकपछि माओवादीमा अन्तर्विरोध बढेको हो। बैठकले प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार पार्टी अध्यक्ष दाहाललाई बनाउने निर्णयपछि दाहाल-भट्टराई सम्बन्ध चिसिँदै गएको हो। असार तेस्रो साता सम्पन्न पोलिटब्युरो बैठकले अन्य पार्टीले अध्यक्ष दाहाललाई प्रधानमन्त्रीका रुपमा स्वीकार नगरे त्यसको विकल्प खुला गर्ने निर्णयविपरीत पार्टी गएको उनीहरूको आरोप छ।

वरिष्ठ उपाध्यक्ष वैद्यले सरकारमा नजाने यसअघि नै घोषणा गरिसकेकाले पनि स्वाभाविक रूपमा एकमात्र दाबेदार पार्टी उपाध्यक्ष भट्टराईलाई लिइएको थियो। तर, अध्यक्ष दाहालले समय-समयमा आफ्नो रणनीति परिवर्तन गर्दै अन्ततः आफैँ प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बन्ने निधो गरे।
दाहालले भट्टराईको सहयोगविना प्रधानमन्त्री हुँदा अप्ठेरो हुने देखेपछि बाबुराम भट्टराईलाई भेट्न उनकै निवास शान्तिनगर पुगे। भेटमा दाहालले आफूलाई पोलिटब्युरो बैठकमा प्रधानमन्त्रीमा सर्वसम्मत बन्न सहयोग गर्न भट्टराईलाई आग्रह गरेका थिए। जवाफमा भट्टराईले आफूले प्रधानमन्त्रीका लागि मरिहत्ते नगरेको भन्दै दाहाललाई अरू दलको सर्मथन जुट्ने भए आफू सहयोग गर्न तयार भएको जवाफ दिएका थिए।

दाहाललाई पार्टीभित्रैबाट भए आफू नभए एमाले अध्यक्ष झलनाथ खनाललाई प्रधानमन्त्री बनाउने भित्री योजनामा रहेको आरोप भट्टराई पक्षले लगाएको थियो। दाहाललाई लागेको आरोप उनैले पुष्टि गरे, जब खनाललाई दुईतिहाइका लागि मत दिने हस्ताक्षरसहित पत्र दिए।
साउनको दोस्रो साता पोलिटब्युरो बैठकमा भट्टराईलाई प्रधानमन्त्री बनाउनुपर्छ भन्ने विषय चर्को रूपमा उठेको थियो। भट्टराईको चर्चा चले पनि बैठकले दुवैको नाममा सर्वसम्मत निर्णय लिन सकेन। त्यसपछि बैठकले प्रधानमन्त्रीको टुंगो लगाउने जिम्मा पदाधिकारीलाई दिएको थियो।

पदाधिकारी बैठकमा पनि दाहालले प्रधानमन्त्री आफैँ नै हुनुपर्ने मनाशय व्यक्त गरेपछि भट्टराईले उनलाई मौन समर्थन जनाएका थिए। त्यसको केहीबेरमै दाहालले प्रधानमन्त्रीको उम्मेवादारी दिएका थिए। दाहालको उम्मेदवारीलाई भट्टराईलाई रोक्न मात्र दिइएको भट्टराई पक्षले बताएका थिए।

जनयुद्धको सुरुवातदेखि शान्तिप्रक्रियामा आउँदासम्म विवाद र एकता सँगसँगै हुँदै आए पनि दुई नेताबीच दाहाल र भट्टराईको अहिले फेरि विवाद उत्कर्षमा पुगेको हो। त्यसमा अहिले पार्टीभित्रका दार्शनिक मानिने वैद्यसमेत केही मुद्दामा भट्टराईसँग नजिकिँदा दाहाल कमजोर बन्दै गएका छन्। दाहालको सधैँ उपयोगमात्र गर्ने प्रवृत्तिले वैद्य-भट्टराईबीचको सम्बन्ध बिग्रेको स्रोतहरूको दाबी छ।

उनीहरूको विवाद दाहाललाई प्रधानमन्त्री बनाउने भेटवार्ताको सक्रियतामा समेत प्रस्ट झल्कियो। दाहाललाई जिताउन वार्ता तथा छलफलमा चलिरहँदा भट्टराई भने संयुक्त राष्ट्रिय सहमतिको सरकारकै पक्षमा वकालतमा व्यस्थ रहे। बरु उनी दुई रात ककनीमा बिताउन पुगे।
होटल सनसेट भ्यूको गोप्य योजनासमेत भट्टराई पक्षबाटै पत्रकारसम्म पुगेको आरोप स्थायी समिति सदस्य वर्षमान पुनले लगाएका छन्। भट्टराईले साउन दोस्रो साता बेलायती राजदूत एन्ड्र्यु हलसंँगको भेटमा पटक/पटक प्रधानमन्त्रीको चुनावबाट परिणाम ननिस्किए शान्ति र संविधान निर्माणका लागि (मधेसवादी दल, कांग्रेस, एमाले र माओवादी) सहमतिको राष्ट्रिय सरकार बनाउनुपर्ने बताएका थिए।

उजिर मगर:नागरिक न्युज

व्यस्तताका बाबजुद गत महिनाको एउटा शनिबार उनले समय दिए । बिहान दिएको समयमा भेट्ने क्रम मिलाउँदा-मिलाउँदै दिन बित्यो । एउटा गोष्ठी र आफ्नै एल्बमको रेकर्डिङ सकेर हतार-हतार घर फर्किएका डा. रिजालले हामीलाई देख्नेबित्तिकै भने, ‘सरी है, मेरो जीवन त यस्तै छ ।’

बिहान साढे ४ बजे उठ्ने डा. रिजाल नुवाइधुवाइ गरी भगवान्सँग आशीर्वाद माग्छन् । त्यसपछि श्रीमतीले बनाएको ब्रेकफास्ट खाई ६ बजे ओम अस्पताल पुग्छन् । सवा ६ बजे अप्रेसन गरेका बिरामी हेर्छन् । ७ बजेसम्म राउन्डमा बिरामी हेरिसक्छन् । राउन्डका बिरामी हेरेपछि ७ बजे अप्रेसन गर्ने कोठामा जान्छन् । उनी दिनहुँ सुत्केरी तथा अन्य गरी २० वटाजति अप्रेसन गर्छन् । पेट फुटेका, शिशु जन्माउन नसकेका बिरामी डा. रिजालकहाँ आउँछन् । कहिलेकाहीँ त बिरामीको उपचार गर्दागर्दै खान पनि बिर्सन्छन् । भ्याएको बेला बिहानको खाना अस्पतालको क्यान्टिनमा खान्छन् । शनिबारको दिन मात्र घरमा खान भ्याउँछन् । मेसिनजस्तै व्यस्त डा. रिजाल खानुभन्दा पनि बिरामीको उपचार गर्नु ठूलो कुरा भएको बताउँछन् । महिनौंअघि नाम लेखाएर उपचारका लागि आएका बिरामीको भीड ओपिडीमा लाग्छ । दिउँसो १२ बजेपछि उनी ओपिडीमा बिरामी जाँच्छन् । यसो गर्दागर्दै बेलुकाको ५ बज्छ । त्यसपछि पुनः अप्रेसन गरेर बसेका, अन्य समस्या परेर भर्ना भएका बिरामीलाई राउन्डमा हेर्छन् । यत्तिकैमा बेलुकाको ७ बज्छ । व्यस्तताले गर्दा अस्पतालमा केही मिटिङ राख्नुपरे बेलुका ७ बजेतिर राख्छन् । भर्खरै मात्र उनी नेपाल मेडिकल कलेजको अध्यक्ष भएका छन् । समय मिलाएर त्यहाँ पनि जान्छन् ।

मिटिङ नभएको र भेटघाटमा जानु नपरेको बेला ७ बजेसम्म उनी घर पुग्छन् । बेलुकीको खाना प्रायः घरमै खान्छन् । केही बेर टेलिभिजनमा समाचार तथा अन्य कार्यक्रम हेरेपछि भोलिका लागि बिरामी उपचार गर्ने कल्पना गर्दै निदाउँछन् ।

बाल्यावस्था र शैक्षिक अवस्था

डा. भोला रिजाल २००४ साल कात्तिक १४ गते धरान, सुनसरीमा जन्मिएका हुन् । उनका बुवाको नाम जननीप्रसाद रिजाल तथा आमाको नाम पूर्णमाया रिजाल हो । जेठा छोरा डा. रिजालका २ दिदी, १ भाइ र १ बहिनी छन् । उनको भाइको मृत्यु भैसकेको छ ।

त्यतिबेला पढ्ने विद्यालय त्यति धेरै थिएनन् । डा. रिजालका जिजुबुवा धु्रवलाल रिजाल दूरदर्शी एवं शिक्षाप्रेमी थिए । उनमा नखाएर भए पनि छोरा-नातिलाई पढाउनुपर्छ भन्ने मान्यता थियो । नेपालमा राम्रा शिक्षक नपाउँदा पनि भारतबाट शिक्षक झिकाएर पढाउँथे । खाना खानु ठूलो कुरा होइन, पढ्नु ठूलो कुरा हो भन्ने सिद्धान्तमा अडिग उनका जिजुबुवाकै कारण रिजाल परिवारका छोरा-नाति सबैले शिक्षित हुने मौका पाए । पढाए पछि गरिखान सक्छन् भन्ने सोच उनको जिजुबुवामा थियो । फलस्वरूप आज उनका सबै छोरा-नाति विभिन्न क्षेत्रमा राम्रो ठाउँमा छन् । डा. भोला रिजाल वरिष्ठ स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ भैहाले । उनका ठूला बुवाका छोरा गीतकार कालिप्रसाद रिजाल धनकुटा कलेजका फाउन्डर पि्रन्सिपल हुन् । गंगा रिजाल पाइलट छन् । सरोज रिजाल अर्थोपेडिक्स सर्जन हुन् । विष्णु रिजाल नाक, कान, घाँटीका चिकित्सक छन् । स्व. चिरञ्जीवी रिजाल उप-सभामुख भएका थिए । यसरी रिजाल परिवारका छोरा-नाति ठूला-ठूला पदमा पुगेको कुरा डा. रिजाल गर्वका साथ सुनाउँछन् ।

डा. रिजालको स्कुले जीवन धरान तथा विराटनगरमा बित्यो । धरानमा उनका गुरु हरिहर झा थिए । गुरुले उनलाई असाध्यै माया गर्थे । त्यस्तै राजेन्द्र तथा रेवती सर पनि त्यतिबेलाका राम्रा गुरु भएको उनी सम्झन्छन् । उनले विराटनगरको आदर्श विद्यालयबाट एसएलसी दिए । उनी औसत विद्यार्थी थिए । उनले एसएलसी दिनुअघि १७ सालमा जिजुबुवाले सबै छोरालाई अंशबण्डा गरिदिएर आफू काशीवास जाने निर्णय गरे । डा. रिजाल मनपर्ने नाति भएकाले काशीवास जानुअघि नै भोलाको विवाह गरिदिने उनको अडान थियो । उनी सम्झन्छन्- ‘जिजुबुवाको अगाडि विवाह गर्दिन भन्न आँट आएन ।’ डा. रिजाल बाल्यावस्थामा असाध्यै सज्जन, ज्ञानी, जहाँ राख्यो त्यहीँ बसिरहने स्वभावका भएकाले उनका जिजुबुवाले उनको नाम भोला राखिदिएका थिए । यसरी माया गर्ने हजुरबुवाले विवाहको कुरा गर्दा उनले नाईं भन्न सकेनन् र हजुरबुवाको इच्छाबमोजिम धरानकी सरला घिमिरेसँग उनको विवाह भयो । विवाह गर्दा उनको उमेर १५ वर्ष थियो भने सरला मात्र १२ वर्षकी थिइन् ।

विवाहपछि उनले एसएलसी दिए । एसएलसी उत्तीर्ण भएपछि उनी आइएस्सी पढ्न हजुरबुवासँगै बनारस गए । आदर्श विद्यालय बनारसमा माइला बुवाका छोरा तिलक र उनी सँगै आइएस्सी पढ्न थाले । आइएस्सी पूरा गरेपछि डा. रिजाल काठमाडौं आए । एमबीबीएस अध्ययनका लागि ढाका जान डा. रिजाल काठमाडौं आएका थिए । ढाका जान छनोट भए पनि बर्माको बाटो हुँदै ढाका जानुपर्ने थियो । बर्मामा युद्ध भएकाले जिजुबुवाले नजा भनेकाले उनले २०२३ सालमा त्यो सिट गुमाए । त्यही सिटलाई २०२४ सालमा ट्रान्सफर गरेर उनी ढाका पढ्न गए । २०३० सालमा ढाकामा एमबीबीएस सिद्धिएपछि नेपाल आए । ढाकाबाट आएको ३-४ महिना विराटनगर अस्पतालमा काम गरे । त्यसपछि तौलिहवा, राजविराज, इलाम, ताप्लेजुङ, सोलु, सल्लेरी, संखुवासभा, धनकुटा आदि ठाउँमा उनले बिरामीको सेवा गरे ।

डा. रिजाल २०३६ सालमा थप अध्ययनका लागि ढाका गए । नेपालमा राम्रो स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ आवश्यक देखेर नै उनी यो विषयतर्फ आकषिर्त भएका थिए । काममा दत्तचित्त भएर लागिपरे मात्र राम्रो गर्न सकिन्छ भन्ने उनको धारणा थियो । राजविराज, तौलिहवाजस्ता ठाउँका महिला पनि महिला चिकित्सकभन्दा उनीसँगै उपचार गर्न चाहन्थे । त्यसले पनि उनलाई स्त्री रोग विशेषज्ञ बन्न थप सहयोग मिल्यो ।

नेपालबाट तत्कालीन राजपरिवार, प्रध्ाानमन्त्री, मन्त्री वा अन्य विशिष्ट व्यक्ति बंगलादेश पुग्दा डा. रिजाललाई पनि बोलाइन्थ्यो । सबै नेपाली कार्यक्रममा उनी सामेल हुन्थे । पढाइमा होस् वा अन्य कार्यक्रम, उनी निकै अगाडि थिए । नेपाली विद्यार्थीले ढाकामा राम्रो पहिचान बनाएको डा. रिजाल गर्वका साथ भन्छन् । पछिल्लोपटक ढाका जाँदा उनी धेरैजसो समय श्रीमतीसँग बसे । २०३९ सालमा पढाइ सिध्याएर नेपाल फर्किए । सरकारी जागिरमा छँदा उनी ढाका पढ्न गएका थिए । फर्किनु १५ दिनअघि उनको सेवा समाप्त गरिएको थियो । त्यसपछि सिधै शिक्षण अस्पताल महाराजगन्जमा लेक्चररको जागिर पाए । लगत्तै एसोसिएट प्रोफेसर र एसिस्टेन्ट डिन पनि भए ।

२०४६ सालमा शिक्षण अस्पतालको निर्देशक डा. रिजाल नै थिए । आन्दोलन पनि उनकै पालामा भएको थियो । सुन्दरीजल काण्ड पनि त्यही बेलामा भएको थियो । क्रान्तिकारीको लास प्रहरीबाट खोसेर उनीहरूले लगेका थिए । त्यसपछि रातको साढे दुई बजे डा. रिजाललाई बालुवाटार ल्याइयो । त्यहाँ आफूले मेडिकल आन्दोलन नगरी राजनैतिक आन्दोलन गरेको अवगत गराए । ०४६ सालको आन्दोलनमा सबैभन्दा राम्रो भूमिका शिक्षण अस्पतालले खेेलेको उनले बताए ।

उनले शिक्षण अस्पतालमा झन्डै ९ वर्ष काम गरे । ४६ सालपछि त्यहाँ प्राक्टिसिङ र नन प्राक्टिसिङको झगडा सुरु भयो । उनी र उनकी श्रीमती श्रीलंका गएका थिए । एउटा कार्यक्रममा भाग लिन देशको प्रतिनिधि भएर गएका डा. रिजाल स्वदेश आउँदा जागिर सस्पेन्स गरिएको थियो । त्यसपछि डा. विहारी लाल श्रेष्ठ, सानुमाया दली र उनले राजीनामा दिए ।

२०४६ सालमा उनले डा. मधु घिमिरे, डा. गोविन्द शर्मा, डा. ध्रुव मुडभरी, डा. गुरु ढकाल तथा डा. आनन्दसँग मिलेर कमलपोखरीमा ओम अस्पताल स्थापना गरे जसलाई २०५८ सालमा चाबहिल सारियो । अहिले ओम अस्पतालमा मुटु रोगबाहेक सबै सेवा उपलब्ध छ । १ सय ७५ सिट क्षमताको ओम अस्पताल निजी स्तरको ठूलो अस्पताल हो ।

चिकित्सकीय कथा

डा.भोला रिजाललाई जीवनमा घटेका अनेकौं घटनाले यो बाटोमा डोर्‍यायो । उनी १० वर्षको हुँदा परिवारसहित इटहरीमा बस्थे । गाउँभरि १० घर थिए । ती सबै घर खरका थिए । एक रात गाउँमा लागेको आगोले सबै घर जले । घरसँगै धेरै मानिस पनि जले । भोला रिजाल त्यो बेला गाउँलेको उपचार गर्ने साना डाक्टर बने । शरीर जलेर घाइते भएकालाई उनले नजिकैको स्वास्थ्य चौकीबाट औषधि ल्याएर बाँडे । उनको सहयोग देखेर रिजालका बुवालाई घाइतेले तिम्रो छोरा एकदिन ठूलो डाक्टर हुन्छ भनेका थिए । त्यो समयमै उनलाई स्थानीय बासिन्दाले ‘छोटे डाक्टर’ भनेर बोलाउँथे । उक्त घटनापछि उनमा चिकित्सक हुने इच्छा जाग्यो । त्यही घटना उनका लागि प्रेरणास्रोत पनि बन्यो ।

उनलाई स्त्री रोग विशेषज्ञ भने आफ्नी श्रीमतीलाई परेको अप्ठ्यारोले बनायो । २०३५ सालको कुरा हो । त्यो बेलामा डा. रिजाल राजविराजमा थिए । श्रीमतीलाई सुत्केरी बेथाले च्याप्यो । बेथाले मृत्युको रूप लिन खोजिसकेको थियो । एनेस्थेसिया र अप्रेसनका लागि कोही तयार भएनन् । राजविराजमा भएका चिकित्सकलाई डा. रिजालले एनेस्थेसिया म दिन्छु तपाईं अप्रेसन गर्नुहोस् भन्दा पनि आँट गरेनन् । केही सीप नलागेपछि राति १२ बजे अञ्चलाधीश महेश उपाध्यायको गाडीमा श्रीमतीलाई विराटनगर अस्पताल लगे । त्यहाँ पुर्‍याउँदा उनकी श्रीमतीको शरीरको तापक्रम १ सय ६ डिग्री पुगिसकेको थियो । सुरुमा डराए पनि डा. रिजालले आश्वासन दिएपछि डा. कस्तूरी मल्ल एवं विमला अर्यालले उनकी श्रीमतीको उपचार गरे । एनेस्थेसिया डा. विजय शर्माले दिएका थिए । शिशु बाँच्छ भन्ने थिएन, आमालाई बचाउनु नै ठूलो कुरा थियो । संयोगवश आमा एवं शिशु दुवै बाँचे । त्यस्तो घटनाबाट जन्मिएकाले कान्छो छोराको नाम प्रलय राखेको डा. रिजाल बताउँछन् । यो घटनाले उनलाई स्त्रीरोग विशेषज्ञ बन्ने प्रेरणा प्रदान गर्‍यो । २०३५ सालमा कान्छा छोराको जन्म भयो । त्यसपछि २०३६ सालमा पोस्ट ग्य्राजुएट गर्न उनी फेरि ढाका गए । श्रीमतीलाई परेको घटनाले उनलाई स्त्री रोगमा पोस्ट ग्य्राजुएसन गर्ने इच्छा थियो । शुभचिन्तकसँग पनि पढ्ने विषयमा पनि सल्लाह मागे । धेरैले उनलाई स्त्री रोग विशेषज्ञ नबन्न सल्लाह दिए । उनीभन्दा अघि एकजना पुरुष स्त्री रोग विशेषज्ञ थिए । उनी धेरै दिन टिक्न नसकेर बेलायत गएका थिए । त्यसैले डा. रिजालका शुभचिन्तकले पनि उनलाई स्त्रीरोग विशेषज्ञभन्दा अरू नै विषय पढ्ने सल्लाह दिएका थिए तर डा. रिजाल आफ्नो इच्छामा अडिग रहे । उनले श्रीमतीबाट पनि स्त्रीरोग विशेषज्ञ बन्ने सल्लाह पाए ।

कामको सिलसिलामा राजविराज बस्दा पनि उनले राम्रै प्रतिक्रिया पाएका थिए । घुम्टो ओढ्ने त्यो समाजका महिला पनि महिला चिकित्सकभन्दा उनीसँगै उपचार गर्न मन पराउँथे । यसले गर्दा पनि उनलाई स्त्री रोग विशेषज्ञ बन्न थप ऊर्जा मिल्यो । राम्रो सेवा दिए महिला पुरुष भन्ने हुँदैन भन्ने उनको धारणा छ । हालसम्म उनले ५० हजारभन्दा बढी महिलाको उपचार गरिसकेका छन् ।

सामाजिक कार्य

चिकित्सकको जीवन नै सामाजिक काममा बितेको हुन्छ । बिरामीको सेवा गरेर नयाँ जीवन दिने चिकित्सकका लागि त्यो भन्दा ठूलो सामाजिक सेवा के नै हुन सक्छ र ? यसका अतिरिक्त विभिन्न संघसंस्थामार्फत् उनले अनेकौँ सहयोग गरेका छन् । डा. रिजाल स्वामी कमल नयनाचार्य मुक्तिनाथ पीठाधीश्वरमा २०५८ सालतिर अस्पताल निर्माण गरेका छन् । त्यो ट्रस्टमा डा. रिजालकी श्रीमती पनि संलग्न छिन् । उनी उक्त अस्पतालका लागि निःशुल्क औषधि उपलब्ध गराउँछन् । आफू पनि समय-समयमा गएर बिरामीको उपचार गर्छन् । डा. रिजालले वर्षको एकपटक छालिङ, मातातीर्थ, मुग्लिङ तथा मनकामनामा मेडिकल क्याम्प राखेर बिरामीको निःशुल्क उपचार गर्ने गरेका छन् ।

फिटनेस

डा. रिजाल बिहान ६ बजेदेखि बेलुका १० बजेसम्म व्यस्त रहन्छन् । यति व्यस्त भएपछि फिटनेसका लागि कुनै उपकरण आवश्यक नभएको उनको ठहर छ । ६२ वर्षको उमेरमा पनि उनी उत्तिकै फुर्तिला छन् । उनी शरीर तथा अनुहार मनको दर्पण हो भन्ने विचार राख्छन् । जब कुनै पनि मानिसको मस्तिष्कमा परोपकार गरौं भन्ने कुरा आउँछ तब ऊ खुसी हुन्छ । सकारात्मक सोच राख्नुपर्छ । कुनै पनि कुरा यसो गर्छु भनेर बोलेर मात्र हुँदैन, पूरा गर्नुपर्छ । मेरा यी हात सधै अर्काका लागि काम लागून् भन्ने सोच राख्नुपर्छ । बुद्धिले भ्याएसम्म अरूको सहयोग गर्नुपर्छ, कसैको कुभलो चाहनु हुँदैन । फिटनेस त्यसै कायम रहन्छ ।

डा. रिजाल बस्दा कहिल्यै कुप्रो भएर बस्दैनन् । केही वर्षअघि राजविराजमा हुँदा बाकस उठाउने क्रममा डिस्क प्रोल्याप्स भयो । केही समय ट्रेडमिल प्रयोग गरे पनि अहिले गरेका छैनन् । पहिले डा. सौभाग्यमान मल्ल र उनी भएर आधा घन्टा मर्निङ वाक गर्थे । बाटाबाटामा हत्याका घटना हुन थालेपछि उनले मर्निङ वाक छाडे । कुनै योगको कार्यक्रम तथा धार्मिक प्रवचन छ भने भ्याएसम्म पुग्छन्  ।

एक व्यक्ति अनेक रुचि

८-९ वर्षको उमेरदेखि नै डा. रिजाललाई गायन तथा लेखनमा रुचि थियो । उनका बुवा पनि कुशल कवि थिए । घरमा पाहुना आउँदा होस् वा गीत सुन्न मन लागे बुवा तथा जिजुबुवाले गीत गाइदे भन्थे । त्यसले गर्दा पनि उनलाई ऊर्जा मिल्थ्यो । ५ कक्षादेखि नै गोष्ठीमा भाग लिन्थे । उनी हप्तैपिच्छे पुरस्कार जित्थे । पुरस्कारमा उनले कलम, पेन्सिल तथा कापी पाउँथे । आफूले पाएको पुरस्कार धेरै भएर अरूलाई पनि बाँड्थे ।

डा. रिजालले अहिलेसम्म ११ वटा एल्बम निकालिसकेका छन् । उनी वर्षको एक, दुईवटा एल्बम निरन्तर निकालिरहेका छन् । मानसरोवर फिल्मस् प्रालिबाट ९ वटा चलचित्र निर्माण गरिसकेका छन् । गौंथली, छोरी-बुहारी, साथी आदि चलचित्रका परिकल्पनाकार तथा निर्देशक डा. रिजाल नै हुन् । २४ घन्टा बिरामीको सेवामा लागिरहने डा. रिजालले कुन समयमा लेख्न भ्याउँछन् भन्ने जिज्ञासामा उनी जुन बेला मनमा फुर्छ त्यही बेला टिप्ने गरेको बताउँछन् । बिरामीको पीडामा, सन्तान नहुनेको पीडामा, देशको अवस्था वा जुनसुकै विषयमा पनि उनले गीत लेख्ने गरेका छन् । कहिलेकाहीँ बिरामीको उपचार गर्दागर्दै गीत फुरे सहयोगीलाई टिप्न लगाउँछन् ।

डा. रिजालले विराटनगरमै हुँदा स्व. माधव सापकोटा, यादव सापकोटा आदि मिलेर ‘हिमकला मन्दिर’ नामक संस्था खोलेका थिए । डा. रिजाल, लक्ष्मीनाथ शर्मा, गंगा रिजाल, प्रभु श्रेष्ठ, विजय थापा आदि साथी मिलेर नाटक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम देखाउँथे । उनीहरू १६-१७ जनाको समूह थियो । महिनामा एकपटक नाटक देखाउँथे । बनारसको बीएचयुमा पनि आफूहरूले नाटक देखाएको डा. रिजाल बताउँछन् । यही नाटक देखाउने कलालाई उनीहरूले ढाका पढ्दा पनि निरन्तरता दिए । त्यहाँका विभिन्न मेडिकल कलेजमा पनि धेरैपटक उनीहरूले नाटक देखाए । उनी बंगाली भाषामा पनि गीत सुनाउँथे ।

राजनीतिप्रतिको धारणामा डा. रिजाल भन्छन्- ‘राजनीतिप्रति वितृष्णा छैन तर अहिलेका राजनीतिज्ञले जनताको जीवनसँग खेलवाड गरेका छन् ।’ राजनैतिक खिचातानीले देशको भविष्य नराम्रो भएको उनको ठहर छ । यहाँको राजनीतिज्ञको भविष्य ठीक छैन । यही रवैया रहने हो भने उनीहरूलाई कसैले बाँकी राख्दैनन् । राजनीतिमा लाग्ने नलाग्ने इच्छा ममा छैन । मेरो जीवन नै ममाथि छैन । मैले नियन्त्रण गरेर हुँदैन । भोलि देशलाई वा जनतालाई कुनै पनि क्षेत्रमा मेरो आवश्यकता पर्‍यो भने म त्यहाँ पुग्नुपर्छ, गर्नुपर्छ । विचार नभए पनि भोलि जनताले उनको राजनीतिमा आवश्यकता देखे आफू राजनीतिमा लाग्न सक्ने कूटनीतिक जवाफ उनले दिए ।

गीत, साहित्य, राजनीतिजस्तै उनको रुचि खेलकुदमा पनि छ । २०१७ सालमा विराटनगर आएका डा. रिजाललाई बिस्तारै खेलकुदमा पनि रुचि बढ्न थाल्यो । उनले बी डिभिजन फुटबल खेले । लङजम्प, हाइजम्प पनि उनलाई मनपर्ने खेल हुन् । साइक्लिङको प्रतिस्पर्धा हुँदा उनी पुरस्कार पाउँथे । अहिले रुचि भए पनि व्यस्तता तथा उमेरका कारण खेलकुदलाई समय दिन सकेका छैनन् ।

नेपालमा टेस्टट्युब बेबीको थालनी

नेपालमा धेरै निःसन्तान दम्पती छन् । एकातिर शिशु जन्माएर सडकमै फालेर हिँड्ने आमाहरू पनि छन् भने अर्कातिर सन्तान नहुनुको पीडाले छटपटिने आमाहरू पनि छन् । सामाजिक बोझले गर्दा आमाहरू आफ्ना सन्तान फाल्न बाध्य हुन्छन् । भोक लागेको बेलामा खानेकुरा खाएर भोक मेटाउन सकिन्छ । सन्तानको भोक मेटाउन सन्तान नै चाहिन्छ । नेपालमा कुनै पनि आमाले निःसन्तान भएर छटपटिनु नपरोस् भन्ने मान्यता डा. रिजालको छ । यसले गर्दा सन्तान नहुनेहरूका लागि २०६० सालमा डाक्टर रिजालकै सक्रियतामा ओम अस्पतालमा ‘टेस्टट्युब बेबी’ प्रविधि भित्रिएको छ । यसले धेरै निःसन्तान दम्पतीलाई सन्तान दिएको छ । यहाँ पहिलोपटक ४४ वषर्ीया सन्ध्या तामाङको कोखबाट ओममणि तामाङको जन्म भएको थियो । आउँदो जुलाई महिनासम्म ओम अस्पतालले २ सय जना टेस्टट्युब बेबीलाई जन्म दिइसकेको हुनेछ ।

टेस्ट ट्युबबाट शिशु जन्माउन श्रीमान् श्रीमती दुवैको भूमिका रहने डा. रिजाल बताउँछन् । यसमा श्रीमान्मा शुक्रकीट नभए अर्को पुरुषबाट लिन सकिन्छ । श्रीमतीको अण्ड तयार नभए अरुबाट अण्ड तयार गर्न सकिन्छ । प्राकृतिक यौन सम्पर्कबाट शिशु जन्माउने तथा टेस्टट्युब प्रविधिबाट शिशु जन्माउने प्रविधि एउटै हो ।

गर्भपतनलाई कानुनी मान्यता

नेपालमा पहिलोपटक गर्भपतनलाई कानुनी मान्यता दिनुपर्छ भनेर आवाज उठाउने डा. रिजाल नै थिए । त्यसअघि गर्भपतन गर्न कोही अस्पताल जाँदैनथे । उनीहरू अञ्जानमै असुरक्षित गर्भपतनमा लाग्थे । यसो गर्दा धेरै निर्दोषहरूको ज्यान जान्थ्यो । गर्भपतनलाई कानुनी मान्यता दिनुअघि कति आमा हुन लागेका निर्दोषहरू मर्थे भने कति गम्भीर स्वास्थ्य समस्यामा पर्थे ।

तोडफोडको संस्कृति

अहिले सबै क्षेत्र विकृत भैरहेको छ । यसो हुनुको पछाडि शिक्षाको अभाव रहेको डा. रिजाल बताउँछन् । कहिलेकाहीँ अस्पतालको लापरबाहीले बिरामीको मृत्यु हुन्छ भने कहिले रोगका कारण बिरामी मर्छन् । बिरामीको मृत्यु भए अस्पताल तोडफोड गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ । त्यसपछि बिरामीका आफन्तलाई क्षतिपूर्ति दिने परिपाटी छ । त्यस्तो क्षतिपूर्ति बाध्यताले गर्दा दिनुपरेको डा. रिजाल बताउँछन् । डाक्टर भगवान् होइनन् भन्ने मान्यता उनको छ । कुनै पनि चिकित्सकले बिरामीलाई मार्ने उद्देश्य राखेका हुँदैनन् । उपचार गर्दागर्दै बिरामीको मृत्यु हुन्छ । आफन्तले आवेेशमा आई अस्पताल तोडफोड गर्दा करोडौंको नोक्सान हुन्छ । त्यो समयमा केही रकम क्षतिपूर्ति दिएर बच्नुको विकल्प हुँदैन । देशमा विधिको शासन नभएकाले यस्तो भएको डा. रिजाल बताउँछन् ।

डा. रिजालको रोजाइ जनावर गाई

पर्यटकीय स्थल मुस्ताङ
समकालीन साथी प्रभु श्रेष्ठ, लक्ष्मीनाथ शर्मा
नायक राजेश हमाल
नायिका गौरी मल्ल
गायक रामकृष्ण ढकाल
गायिका अञ्जु पन्त
चलचित्र सुन्दर मेरो नाम
संगीतकार शम्भुजित बाँस्कोटा
चरा ढुकुर-जुरेली
विदेश बंगलादेश
टेलिभिजन
कार्यक्रम समाचार, तीतो सत्य, जिरे खुर्सानी तथा मेरी बास्सै ।

जीवनसाथी

विवाहको कुरा चलेपछि डा. रिजालका काका र पण्डित केटी माग्न गएका थिए । सुरुमा घरकी सबभन्दा कान्छी छोरी पढ्दैछ भनेर विवाह गरिदिन मानेनन् । रिजाल परिवार ठूलो छ, धेरै दुःख गर्नुपर्छ, काम गर्न सक्दिन भनेर सरलाको परिवारबाट विवाह गर्न मानेका थिएनन् । पछि राम्रो परिवारबाट कुरा आएको छ भनेर विवाह गर्ने निर्णय भयो । २०१९ साल असार ४ गते धरानकी सरला घिमिरेसँग डा. रिजालको विवाह भयो । विवाह गर्दा सरला १२ वर्षकी थिइन् भने डा. रिजाल १५ वर्षका मात्र थिए । डा. रिजालले श्रीमतीलाई पहिलोपटक देखेको पनि त्यही बेला थियो । विवाहको बेला डा. रिजालले जग्गेबाट भाग्ने निर्णय गरेका थिए तर स्वयम्वरको बेलामा सरलाको निर्दोष र कोमल अनुहार देखेपछि हेरेको हेर्‍यै भए ।

विवाहपछि डा. रिजालले अध्ययनलाई निरन्तरता दिँदै वरिष्ठ स्त्री रोग विशेषज्ञ बन्न सफल भए । उनकी श्रीमतीले भने ७ कक्षासम्मको अध्ययनमै सीमित रहनुपर्‍यो । यद्यपि विवाहअघि पढाउँछु भनेर विवाह गरेका थिए । डा. रिजाल अध्ययनको सिलसिलामा धेरैजसो बाहिर भए । त्यो जमानामा ठूलाबडाको अगाडि कुरा गर्न सकिँदैनथ्यो । त्यसले गर्दा पनि सरलाको पढाइ रोकियो । विवाह भए पनि एक-डेढ वर्षसम्म उनीहरूको बोलचाल भएन । त्यो बेलाको समाज नै त्यस्तै थियो । सँगै बसे पनि बोलचाल भने भएको थिएन । विवाह भएको डेढ वर्षपछि मात्र उनीहरूको बोलचाल भयो । श्रीमान्-श्रीमती एक-अर्काका अगाडि बोल्न धक मान्थे । विवाहअघि माइतीमा केही काम नगरेकी सरला विवाहपछि घरमा चुपचाप सबै काम गर्थिन् । घर हो मैले काम गर्नुपर्छ भन्ने भावना त्यो बेला आफूमा आएको श्रीमती सरला रिजालले बताइन् ।

विवाहपछि एसएलसी उत्तीर्ण भएर डा. रिजाल आइएस्सी पढ्न बनारस गए । बेलाबेलामा उनी श्रीमती भेट्न घर आउँथे । आइएस्सी सिद्धिएपछि ढाका पढ्न गए । त्यहाँ जानुअघि जेठो छोरा कपिल जन्मिसकेका थिए । बीचबीचमा घर आउँथे । श्रीमती तथा सन्तानको सम्झनाले सताउँथ्यो । तैपनि श्रीमतीले पठाएको चिठीले उनलाई ढाडस दिन्थ्यो र थप पढ्ने ऊर्जा प्राप्त हुन्थ्यो । श्रीमतीले घरपरिवार नसम्हालेकी भए आज म यो स्थानमा हुन्नथंे, विगत सम्झदै डा. रिजाल भन्छन्-’उनले जहिले चिठी पठाउँदा पनि राम्रोसँग पढाइ सिध्याएर आउनू, घरपरिवार सम्हाल्ने म छु । पछि सँगै बस्ने बेला आउँछ भनेर लेख्थिन् । सरलाका चिठीहरू नै डा. रिजालका लागि प्रेरणाको स्रोत बने । जीवनको ४८ वर्ष सँगै बसेको यो जोडीको अहिलेसम्म कुनै ठाकठुक परेको छैन । डा. रिजाल सधैं काममा व्यस्त्ा रहने भएकाले ठाकठुक नपरेको सरलाले बताइन् ।

३ छोराका बाबुआमा रिजाल दम्पतीका सबै सन्तान विदेशमा छन् । जेठा छोरा कपिल बेलायतमा छन् । उनी डेन्टिस्ट हुन् । माहिला छोरा मनीष पनि परिवारसहित क्यानाडा बस्छन् । उनले इन्जिनियरिङ पेसा रोजे । कान्छो छोरा प्रलय पनि डेन्टिस्ट नै हुन् । उनी अहिले नर्वेमा छन् ।

डा. रिजालले लगाउने पहिरन धेरैजसो सरलाले नै किनिदिन्छिन् । कहिलेकाहीँ डा. रिजाल आफैं किन्छन् भने छोराहरूले पनि पठाइदिने गरेका छन् । २४ घन्टै व्यस्त रहे पनि डा. रिजालको पेसाको सम्मान गर्दै आएकी छिन्, सरलाले । डा. रिजाल पनि बिरामी जाँचेर बाँकी रहेको सबै समय सरलालाई दिन्छन् । बिहानदेखि बेलुकासम्म व्यस्त रहने डा. रिजाल बेलुकाको खाना प्रायः घरमै खान्छन् ।

जीवनमा हरेक मोड आउँछन् तर पनि ती मोडलाई सहज रूपमा आत्मसात् गर्दै जानुपर्छ । केही कुरामा सम्झौता पनि गर्नुपर्ने हुन्छ । श्रीमान्-श्रीमतीबीच इगोको भावना आउन दिनु हुँदैन । यसो भए दाम्पत्य जीवन बलियो हुने ठहर रिजाल दम्पतीको छ ।

डा. भोला रिजाल

जीवन के हो ?

भगवान्को उपहार हो । यो उपहारलाई प्रसादका रूपमा सदुपयोग गर्नुपर्छ ।

श्रीमतीको मन पर्ने बानी ?

उनी सरल छिन् । उनको सबै बानी मलाई मन पर्छ ।

मन नपर्ने बानी ?

उनी कहिल्यै रिसाउँदिनन् । कहिलेकाहीँ रिसाए पनि हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ ।

श्रीमतीले पकाएको मन पर्ने परिकार ?

सेल रोटी, अनरसा र मासुको कवाफ ।

श्रीमतीलाई उपहार दिनुहुन्छ ?

म्यारिज एनिभर्सरी तथा जन्मदिन सम्भिmएको बेला उपहार आदान-प्रदान हुन्छ ।

धर्ममा आस्था ?

सधैं दिनको सुरुवात भगवान्लाई ढोगेर गर्छु । पूजा नगरे पनि भगवान्प्रति आस्था छ । म स्वामी कमल नयनाचार्यलाई मान्छु । धर्ममा भन्दा पनि कर्ममा विश्वास गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता छ ।

सरला

डा. रिजालको मन पर्ने बानी ?

सबै मन पर्छ ।

डा. रिजाल तपाईंका लागि ?

सुखदुःखमा साथ दिने जीवनसाथी ।

डा. रिजालले काममा सघाउनुहुन्छ ?

समय भएको बेलामा सघाउनुहुन्छ ।

डा. रिजालले पकाएको मन पर्ने परिकार ?

उहाँ अचार असाध्यै मीठो बनाउनुहुन्छ ।

धर्ममा आस्था ?

मलाई पूजापाठमा असाध्यै विश्वास लाग्छ । म दिनहुँ दुई घन्टा पूजापाठमा बिताउँछु ।

आउँदो दुई महिना भित्रमा २ सय टेस्टट्युब बेबी जन्मिसक्नेछन्

तुलनात्मक रूपमा नेपाली महिलाको स्वास्थ्यस्थिति कस्तो छ ?

नेपालमा महिलाको मात्र नभएर समष्टिगत रूपमा हेर्दा स्वास्थ्यको स्थिति अत्यन्तै भयावह छ । अन्य देशमा शून्य रहेको अवस्थामा अझै पनि हाम्रो देशमा मातृमृत्यु ५ सयको हाराहारीमा छ । शिशुमृत्युदर पनि त्यही किसिमले अत्यन्तै डरलाग्दो छ । जनसंख्याको ५० प्रतिशत हिस्सा ओगटेका महिलाको यो स्थिति दुःखको कुरा हो । त्यसैले महिलालाई कसरी स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने भन्ने विषयमा ध्यानु दिनु आवश्यक छ ।

पहिले महिलामा कुन रोग बढी देखा पथ्र्यो ? अहिले कुन रोग बढी मात्रामा देखिन्छ ?

महिलामा पहिले र अहिले देखापर्ने रोगमा केही परिवर्तन आएको छ । पहिले रोग निदान हुन नसक्दा महिलाहरू घाँस लिन जाँदा मर्थे, रक्तअल्पता तथा सेतो पानी, रगत गएर मर्थे । रक्तस्रावका कारण वा सुत्केरी बेथाले समयमा उपचार नपाउँदा मर्थे । अहिले पनि यी सब कुरा हुन्छन् । अहिले रोगका बारेमा थाहा हुन्छ । यदि सुत्केरी तथा प्रजनन्बाट मरेको हो भने पनि थाहा पाउने अवस्था छ । क्यान्सरबाट मरे पनि थाहा हुन्छ । वाण लागेर मर्‍यो वा पेट दुखेर मर्‍यो भन्ने कुरा उपचार गरेपछि पत्ता लाग्छ । कतिपय गर्भवती महिला नलीमा शिशु अड्किएर मर्थे । अहिले त्यो अवस्था छैन । अहिले महिला आफैं सचेत भएका हुँदा अगाडि आएर जाँच गर्ने प्रथा छ ।

सरकारी स्तरबाट स्वास्थ्य क्षेत्रमा के-कस्तो सहयोग भएको छ ?

सरकारी स्तरबाटै दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य संस्था प्रभावकारी ढंगमा संचालन गरिनुपर्ने हो । अहिले अलिअलि मात्र संचालन भएका छन् । धेरैजसो ठाउँमा जनशक्तिको अभाव छ । हुनुपर्ने जति भएको छैन ।

ग्रामीण तथा शहरी क्षेत्रका महिलामा कुन रोग बढी देखापर्छ ?

ग्रामीण क्षेत्रमा कुपोषण, अनभिज्ञता, पि्रग्नेन्सीसम्बन्धी कारण थाहा नभएर, रक्तस्राव आदि कारणबाट रोग लाग्ने देखिएको छ । चेतनाको अभावका कारण स्वस्थ रहन जति सावधानी अपनाउनुपथ्र्यो त्यति नअपनाएका कारण ग्रामीण क्षेत्रमा धेरै रोग देखा परेका छन् । सहरी क्षेत्रमा गर्भपतन, क्यान्सर वा अरू संक्रमणबाट धेरैको ज्यान जाने गरेको देखिन्छ ।

महिलाले कति वर्षको उमेरदेखि कुन उमेरसम्म शिशु जन्माउनु उपयुक्त हुन्छ ?

१८ वर्ष पुगेपछि मात्र सन्तान जन्म्ााउनु उपयुक्त हुन्छ । यसअघि सन्तान जन्माए महिलाको मानसिक, शारीरिक स्वास्थ्य एवं व्यक्तित्व विकासमा दुस्प्रभाव पर्छ ।

अहिले सिजेरियनबाट शिशु जन्माउने प्रवृत्ति बढ्दो छ ? यसले महिला तथा शिशुको स्वास्थ्यमा कस्तो असर पर्छ ?

प्रवृत्ति बढेको होइन । पहिले शिशु जन्माउन नसकेर जतिको मृत्यु हुन्थ्यो अहिले त्यो मृत्युमा कमी आएको छ । शिशु अड्किएर मर्ने, आमा मर्ने घटना सिजेरियनका कारण कम भएको छ । तर कता-कता सिजेरियन नै बढी भैरहेको छ । यसका धेरै कारण हुन सक्छन् । कुनै सेन्टरमा जटिल बिरामी अरूबाट रिफर भएर आएका वा धेरै अप्ठ्यारो परेर आएका बिरामीहरू, धेरै वर्ष बाँझो रहेर शिशु नभएकाहरू, शिशु जन्माउन गाह्रो भएका कारण यस्त्ाा अप्रेसन हुन सक्छन् । यसलाई नकारात्मक रूपमा लिनु हुँदैन । यसले गर्दा आमाको स्वास्थ्य स्थिति राम्रो हुन्छ । शिशु त यसबाट धेरै लाभान्वित हुन्छन् । धेरै शिशु मर्नबाट जोगिन्छन् । यसलाई कसैले पैसा कमाउनका लगि दुरुपयोग गरेको छ भने त्यो गलत कुरा हो ।

नेपालमा आउने औषधि विकसित देशले परीक्षणका लागि पठाउँछ भन्ने कुरा कत्तिको सही छ ?

कता-कता हामीले पनि यो कुरा सुनेका छौं । तर सबै औषधि परीक्षणका लागि पठाइन्छ, त्यहाँ नचलेका औषधि यहाँ आउँछन् भन्ने होइन । हाम्रो अविकसित देश विकसित देशमा ती कुरा लागू गर्न मान्दैनन् । हाम्रो मृत्युदरसँग ती चीज तुलना गर्नुपर्ने हुन्छ । विकसित देशलाई मृत्युदर कम भएको वा नभएको ठाउँमा त्यो चीजमा किन रिस्क लिने भन्ने हुन्छ । परिवार नियोजनकै साधनको कुरा गर्ने हो भने पहिले त्यो विकसित देशमा मान्य थिएन तर हामीले चलाउन बाध्य हुनुपर्‍यो । किनभने हाम्रो मृत्युदर धेरै हँुदा ती चीज चलाएको हो । यद्यपि सबै कुरा परीक्षणका लागि आउँछन् भन्ने सत्य होइन ।

टेस्टट्युब बेबीको सुरुवात नेपालमा कहिलेदेखि भएको हो ? अहिलेसम्म ओम अस्पतालले कतिजना टेस्टट्युब बेबी जन्माएको छ ?

ओम अस्पतालले नेपालमा २०५८ सालदेखि नै टेस्टट्युब बेबीको सेवा प्रारम्भ गरे पनि २०६० सालमा आएर प्रभावकारी देखियो । पहिलो टेस्टट्युब बेबीका रूपमा ओममणि तामाङको जन्म भयो । त्यसपछि डा. सुशील कोइरालाका दुई सन्तान जन्मिए । तेस्रो कृष्ण भट्टराईका एक छोरासहित चारवटा शिशु पहिलो ब्याचमा जन्मिए । आउँदो दुई महिना भित्रमा २ सय टेस्टट्युब बेबी जन्मिसक्नेछन् । यसलाई हामी उत्सवका रूपमा मनाउने विचार गरेका छौं ।

नेपालमा गर्भपतनालई कानुनी मान्यत्ाा दिइएको छ । यो कत्तिको प्रभावकारी छ ?

नेपालमा गर्भपतनलाई २०५९ सालमा कानुनी मान्यता दिइएको हो । मान्यता दिनुअघि लुकिछिपी गर्भपतन गर्दा हजारौं महिलाले ज्यान गुमाउनुपथ्र्यो । कानुनी मान्यता पाएपछि महिला स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव परेको छ ।

महिलाको स्वास्थ्यस्थितिमा सुधार ल्याउन के गर्नुपर्ला ?

महिलाहरू साक्षर, सचेत तथा आर्थिक हिसाबले सक्षम नभएसम्म कहिल्यै उनीहरूको स्वास्थ्यमा सुधार आउँदैन । स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउन शिक्षा एक मात्र विकल्प रहेको कुरा जानकारी गराउनु आवश्यक छ । छोरीलाई शिक्षा भन्ने कुरा मूल मन्त्रका रूपमा अगाडि बढाउनुपर्छ । त्यसपछि मात्र स्वास्थ्य तथा आर्थिकस्थिति राम्रो हुन्छ । मैले कता-कता आर्थिकस्थितिमा मात्र ध्यान दिनुपर्छ भन्ने सुनेको छु त्यो असमझदारीका कारण भनिएको हो । महिलालाई साक्षर बनाएपछि मात्र…
उपासना पाण्डे
श्रोत: कान्तिपुर नारी

सामान चोरी भएपछि विभागले आफ्नो लोड/अनलोड गर्ने कर्मचारीको कार्यसमय सकिएकाले तत्काल खोजतलास गर्न नसक्ने बतायो । ‘एयरवेजको कर्मचारीलाई पनि भन्यौं, उनीहरूले मतलवै गरेनन्,’ उनले भने, ‘प्रहरी त्यहीँ भएर पनि के गर्ने भन्छन् ?’ भारतलगायत केही मुलुकको आफ्नै ह्यान्डलिङ टोली भए पनि अन्य विमान कम्पनीको सम्पूर्ण जिम्मा लिएको नेपाल वायुसेवा निगमका अधिकारी भने सम्पर्कमा आउन चाहेनन् । घटनाबारे बुझ्न विमानस्थल पुग्दा निगमका कर्मचारीले यसबारे भोलि आउनु भनेर फर्काए । प्रमोदको साढे २ लाख रुपैयाँ बराबरको एउटा मोबाइल, सोनीको डिजिटल क्यामेरा, क्यानोन क्यामेरा, आइपडलगायत चोरी भएको छ । त्यस्तै मन्दिराको झोलाबाट प्रतिवटा ४ सय अमेरिकी डलर पर्ने पाँच घडी र सुगमका दुई घडी र मोबाइल चोरिएका छन् ।

यो घटना नयाँ भने होइन । ‘प्रत्येक दिन दुई/तीन यात्रुको सामान चोरिएकै हुन्छ,’ विमानस्थलका ट्याक्सी चालक बसन सापकोटाले भने, ‘सबैको मिलेमतो छ । थाहा भएर पनि हामीले बोल्न मिल्दैन ।’ उनको यो अभिव्यक्तिलाई विमानस्थलमा खटिएका एक सुरक्षा अधिकारीले समेत स्वीकार गरेका छन् । ‘चोरी हुन्छ,’ उनले थपे, ‘तर यसमा सुरक्षा निकायले के गर्नसक्छ । हामीले बाहिर ड्युटी गर्ने हो । ब्याग खोलेर कसैको सामान चोरी भयो/भएन भनेर हेर्न मिल्दैन ।’ सामान चोरी भएकाले गुनासो दर्ता गराएपछि खोजी गर्ने र प्रमाण फेला परे सम्बन्धितलाई कारबाही गर्न सकिने ती अधिकारीले बताए ।

त्यस्तै घटना हुनासाथ जानकारी पाएको सिल्क एयरले पनि चोरीबारे छानबिन गर्न यो दिन कुनै पहल थालेन । एयरका वित्तीय अधिकृत सरोज खनालले आफ्नो आधिकारिक प्रतिनिधि नभएको भन्दै सोमबार मात्र पुलिस रिपोर्ट बनाउने जानकारी दिए । ‘घटनाबारे तत्काल थाहा भएको थियो,’ उनले भने, ‘भोलि (सोमबार) सिंगापुरस्थित मुख्य कार्यालयलाई जानकारी पठाउनेछौं । उताबाट जस्तो प्रतिक्रिया आउँछ, त्यसैअनुसार कारबाही अगाडि बढाइनेछ ।’
साभार

तिम्रै संसारमा जिऊँदै छु कहिले काहि सम्झने गर्नु
आज तिमि बिना म एकलो छु कहिले यो पनि सोच्ने गर्नु

मृत्युको डर छैन मलाई, तर
तिमि बिना जिऊन गार्हो भो
मिलनको आशामा फेरि आज
बिछोडको घाऊ झन सार्हो भो

भन सांचै, म बाट के गल्ति भो
कति बिबस छौ अनि बाध्यता
सजाय भोग्न तयार छु सधै
यसमा मेरो केहि छैन बिबस्ता

तिम्रै गाऊँको मन्दिर सांमु
तिम्रै साथी संगीनी साछी राखी
सुम्पेका थिए म तिमिलाई
आज कता बिलायौ, भन तिमी

कतै मेरो तस्बीर जलाई पो दियौ की
या सिरानी मुनि लुकाई पो राख्यौ की
मैले त तिम्रो तस्बीर सधै
हृदयको कुना भित्रै राखेको छु
दोष यहाँ कसै हैन, न मेरो न तिम्रै
तै पनि किन दु:ख्छ सधै मुटु मेरै

घरको छाना उडाई सक्यो सबै हुरीले
तर पनि मेरो चाहानालाई किन उडाई लगेन
बाँच्ने रहर त अब काहाँ रह्यो र
तर पनि मिलनको आशा भने गएन
पानी बिनाको बगरको बालुवा जस्तै
तिम्रो मायाको म सधै भोको अनी प्यासै छु

कति रातमा अनी दिन मै रोए
तै पनि आँखाको आँसु मेरो सुकेन
आकाशको बादल सबै हटिसक्यो
तर पनि घाम भने लाग्न सकेन
सपनामा त तिमी सधै आऊँ छौ
तर बिपनामा तिमी कहिले आएनौ